PHẦN 1. TRẺ TỰ KỶ 18 ĐẾN 36 THÁNG - Bài 8: Vẽ theo Nhạc và Tô Màu theo Cảm Xúc

                                                         ThS: Phan Hồng Ngọc

                             Khoa Cơ bản - Đại Học Nghệ An - Email: Ngocph@edu.vn.com

                                     Hoạ sỹ. Hội viên hội văn học nghệ thuật Nghệ An

Bài báo cáo này phân tích và tổng hợp các phương pháp can thiệp giáo dục sáng tạo, tập trung vào ba hoạt động chính: "Vẽ theo nhạc", "Tô màu theo cảm xúc", và "Nặn đất". Các phương pháp này được xem là công cụ trị liệu hiệu quả, dễ tiếp cận, đặc biệt hữu ích cho trẻ em có nhu cầu đặc biệt, như trẻ có rối loạn phổ tự kỷ (ASD). Bằng cách tổng hợp các bằng chứng từ nghiên cứu khoa học, tài liệu chuyên môn, và kinh nghiệm thực tiễn, báo cáo đi sâu vào cơ sở lý thuyết của liệu pháp nghệ thuật, âm nhạc và tâm lý học màu sắc. Các phát hiện chính chỉ ra rằng, những hoạt động này không chỉ giúp cải thiện kỹ năng vận động tinh và khả năng điều hòa cảm giác, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nhận thức, kỹ năng giao tiếp và cảm xúc. Báo cáo cung cấp các hướng dẫn thực hành toàn diện, chi tiết, giúp phụ huynh và giáo viên có thể áp dụng ngay tại nhà hoặc trường học. Qua đó, bài viết khẳng định tầm quan trọng của việc phi tập trung hóa quá trình trị liệu, biến môi trường gia đình thành một không gian can thiệp tích cực, và trao quyền cho phụ huynh để trở thành người đồng hành hiệu quả trong hành trình phát triển của trẻ.

1. Giới thiệu: Vai trò của Nghệ thuật trong Giáo dục và Can thiệp

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, các phương pháp tiếp cận sáng tạo và phi truyền thống ngày càng được chú trọng, đặc biệt là trong việc hỗ trợ trẻ em có những thách thức về phát triển. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, trẻ em mắc rối loạn phổ tự kỷ (ASD) thường gặp nhiều rào cản trong giao tiếp ngôn ngữ và tương tác xã hội. Những rào cản này không chỉ cản trở quá trình học tập mà còn tạo ra những khó khăn sâu sắc trong việc thể hiện cảm xúc, ý tưởng và hòa nhập với thế giới xung quanh. Ngôn ngữ không lời, bao gồm nghệ thuật và âm nhạc, đã nổi lên như một phương tiện giao tiếp hiệu quả, một "ngôn ngữ thứ hai" của trẻ. Đây là một kênh an toàn và tích cực để trẻ bộc lộ những điều ẩn chứa trong nội tâm mà lời nói không thể diễn tả.  

Liệu pháp nghệ thuật (Art Therapy) và liệu pháp âm nhạc (Music Therapy) đã được công nhận trên toàn thế giới là những công cụ trị liệu có tác động tích cực và hiệu quả đối với trẻ có nhu cầu đặc biệt. Tuy nhiên, việc ứng dụng các phương pháp này không chỉ giới hạn trong khuôn khổ phòng khám hay các trung tâm trị liệu chuyên biệt. Nhu cầu tìm kiếm các hoạt động đơn giản, dễ thực hiện và có thể lồng ghép vào đời sống hàng ngày tại gia đình ngày càng tăng.  

Bài báo cáo này được xây dựng nhằm tổng hợp và phân tích các tài liệu chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn và bằng chứng khoa học về ba hoạt động sáng tạo tiêu biểu: "Vẽ theo nhạc", "Tô màu theo cảm xúc", và "Nặn đất". Mục tiêu không chỉ là cung cấp cơ sở lý thuyết vững chắc cho các phương pháp này, mà còn chi tiết hóa các bước thực hành, giúp phụ huynh và giáo viên có thể hiểu rõ và tự tin áp dụng chúng. Từ đó, báo cáo sẽ làm nổi bật giá trị giáo dục và trị liệu của nghệ thuật, đồng thời khẳng định vai trò của người lớn trong việc tạo ra một môi trường can thiệp toàn diện, nhất quán giữa nhà trường và gia đình, hướng đến mục tiêu cuối cùng là giúp trẻ phát triển một cách toàn diện, tự tin và độc lập.

2. Cơ sở lý thuyết: Nền tảng khoa học của Liệu pháp Nghệ thuật và Âm nhạc

2.1. Liệu pháp Nghệ thuật và Âm nhạc: Phá vỡ rào cản giao tiếp và cảm xúc

Liệu pháp nghệ thuật và âm nhạc là hai lĩnh vực khoa học sáng tạo, sử dụng các công cụ nghệ thuật như một phương tiện để hỗ trợ các mục tiêu sức khỏe toàn diện. Liệu pháp nghệ thuật khai thác quá trình sáng tạo để cải thiện sức khỏe thể chất, tinh thần và cảm xúc , đóng vai trò như một kênh giao tiếp phi ngôn ngữ, đặc biệt hiệu quả cho những người gặp khó khăn trong việc biểu đạt bằng lời nói. Tương tự, liệu pháp âm nhạc sử dụng âm nhạc một cách có mục đích để điều hòa cảm xúc, hỗ trợ giao tiếp một cách nhẹ nhàng, không ép buộc. Các chuyên gia từ nhiều lĩnh vực như trị liệu nghề nghiệp (OT) và trị liệu phân tích hành vi ứng dụng (ABA) đều công nhận giá trị của chúng trong các chương trình can thiệp.  

Các lợi ích cốt lõi của việc tích hợp nghệ thuật và âm nhạc vào quá trình trị liệu bao gồm:

·       Điều hòa Cảm xúc: Cả hai liệu pháp đều giúp giảm lo âu và căng thẳng. Âm nhạc, đặc biệt là nhạc cổ điển, mang đến cảm giác an toàn và bình yên nhờ vào cấu trúc và tính chất dễ đoán của nó, giúp trẻ giảm bớt sự nhạy cảm với các kích thích bên ngoài.  

·       Phát triển Kỹ năng Xã hội và Giao tiếp: Các hoạt động nghệ thuật và âm nhạc theo nhóm, như cùng nhau tạo ra một tác phẩm nghệ thuật hay một giai điệu, khuyến khích sự tương tác, học cách chia sẻ và luân phiên. Liệu pháp âm nhạc còn có thể phát triển cả kỹ năng giao tiếp tiền ngôn ngữ (âm thanh, bập bẹ) và ngôn ngữ.  

·       Phát triển Vận động tinh: Các hoạt động như vẽ, tô màu, cắt dán, nặn đất đòi hỏi sự phối hợp chính xác của các cơ nhỏ ở bàn tay và ngón tay. Việc luyện tập thường xuyên giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp và sự khéo léo, là nền tảng cho các kỹ năng quan trọng trong học tập và sinh hoạt hàng ngày.  

Một điểm đặc biệt quan trọng là sức mạnh của sự tích hợp đa giác quan. Các hoạt động nghệ thuật không bao giờ hoạt động đơn lẻ mà thường tác động đến nhiều giác quan cùng lúc. Ví dụ, khi trẻ lắng nghe nhạc (giác quan thính giác) và vẽ tranh (vận động tinh và thị giác) , hoặc khi nặn đất có thêm các vật liệu có kết cấu (xúc giác) và mùi hương (khứu giác) , sự tích hợp các tín hiệu từ nhiều giác quan này giúp hệ thần kinh của trẻ được "tổ chức lại" và điều hòa tốt hơn. Việc kích thích nhiều vùng não bộ đồng thời mang lại hiệu quả vượt trội so với một liệu pháp đơn lẻ. Điều này tạo ra một vòng lặp tích cực: sự điều hòa cảm giác giúp trẻ trở nên bình tĩnh hơn, từ đó tăng khả năng tập trung, là tiền đề cho việc học hỏi các khái niệm mới và cuối cùng là cải thiện giao tiếp và tương tác xã hội.  

2.2. Tâm lý học màu sắc và khả năng điều tiết cảm xúc

Liệu pháp màu sắc (Chromotherapy) là một phương pháp cổ xưa sử dụng tần số ánh sáng của màu sắc để điều chỉnh sự mất cân bằng về thể chất và tâm lý. Mỗi màu sắc có một bước sóng riêng và được cho là tác động khác nhau đến não bộ con người. Việc hiểu và ứng dụng tâm lý học màu sắc là nền tảng cho hoạt động "tô màu theo cảm xúc", giúp trẻ nhận diện và quản lý tâm trạng của mình.  

Mỗi màu sắc mang một ý nghĩa cảm xúc cụ thể, có thể được sử dụng để kích thích hoặc làm dịu tâm trạng, hành vi của trẻ.  

·       Màu Đỏ: Kích thích năng lượng và sự tập trung.  

·       Màu Vàng: Đại diện cho sự lạc quan và ánh sáng, màu vàng giúp kích thích trí tuệ và sự sáng tạo.  

·       Màu Xanh Dương: Thúc đẩy sự bình tĩnh và tư duy logic. Màu xanh dương mang đến cảm giác thư giãn và an toàn.  

·       Màu Xanh Lá: Kết nối với thiên nhiên, tạo cảm giác dễ chịu và khuyến khích sự cân bằng giữa tư duy và cảm xúc.  

·       Màu Cam: Tăng cường sự năng động và khả năng giao tiếp.  

Việc áp dụng kiến thức này một cách có chủ đích trong các hoạt động nghệ thuật có thể giúp điều chỉnh tâm trạng và sức khỏe tinh thần của trẻ.  

Dưới đây là bảng tổng hợp mối liên hệ giữa màu sắc và cảm xúc trong liệu pháp nghệ thuật.

Màu sắc	Ý nghĩa cảm xúc/Tác động	Ứng dụng gợi ý
Đỏ	Kích thích năng lượng và sự tập trung	Khi trẻ cảm thấy thiếu năng lượng, cần sự hào hứng
Vàng	Kích thích trí tuệ và sự sáng tạo	Khi cần một không gian học tập vui vẻ, sáng tạo
Xanh dương	Thúc đẩy sự bình tĩnh và tư duy logic	Khi trẻ cần giảm căng thẳng hoặc cần tập trung cao độ
Xanh lá	Khuyến khích sự cân bằng và thư giãn	Khi cần kết nối với thiên nhiên, giải tỏa lo âu
Cam	Tăng cường sự năng động và giao tiếp	Khi cần thúc đẩy tương tác và sự tự tin ở trẻ

Xuất sang Trang tính

3. Thực tiễn ứng dụng: Phân tích hai phương pháp giáo dục sáng tạo

3.1. "Vẽ theo nhạc": Từ cảm thụ âm thanh đến biểu đạt hình ảnh

"Vẽ theo nhạc" là một hoạt động sáng tạo, nơi người tham gia lắng nghe và cảm thụ nhịp điệu, giai điệu và cảm xúc từ một bản nhạc để thể hiện chúng bằng nét vẽ và màu sắc. Đây là một phương pháp trị liệu biểu đạt, cho phép trẻ thể hiện những cảm xúc mà ngôn ngữ khó diễn tả thành lời. Bức tranh được tạo ra không nhất thiết phải là một hình ảnh cụ thể mà có thể là những nét trừu tượng, thể hiện cảm xúc cá nhân của người vẽ.  

Các lợi ích nổi bật của hoạt động này bao gồm:

·       Tăng khả năng sáng tạo và tư duy: Hoạt động khuyến khích trẻ phát huy trí tưởng tượng và biểu đạt những cảm nhận của mình một cách riêng biệt. Các nét vẽ có thể mềm mại khi nghe nhạc nhẹ, hoặc mạnh mẽ, dứt khoát khi nghe nhạc sôi động.  

·       Tăng khả năng tập trung: Để tạo ra một bức tranh hoàn thiện, trẻ cần tập trung cao độ để lắng nghe và truyền tải cảm nhận của mình qua từng nét vẽ.  

·       Giải tỏa căng thẳng: Quá trình sáng tạo có tính chất trị liệu, giúp giải phóng những cảm xúc dồn nén, từ đó làm giảm căng thẳng và lo âu.  

·       Rèn luyện trí nhớ: Hoạt động này dựa trên sự liên tưởng và hồi tưởng lại những gì đã cảm nhận được từ âm nhạc, từ đó giúp rèn luyện và tăng cường khả năng ghi nhớ.  

Hướng dẫn thực hành cho phụ huynh và giáo viên:

1.   Chuẩn bị không gian và vật liệu: Chọn một không gian yên tĩnh, có ánh sáng vừa đủ để giảm các yếu tố gây xao nhãng. Chuẩn bị đa dạng các loại vật liệu như giấy, bút chì, màu sáp, màu nước, cọ vẽ để trẻ có nhiều lựa chọn.  

2.   Lựa chọn âm nhạc: Sử dụng các bản nhạc có tiết tấu, giai điệu và cảm xúc đa dạng (lúc vui lúc buồn, khi nhanh khi chậm). Các thể loại được khuyến nghị bao gồm:  

o   Nhạc cổ điển: Những bản nhạc có cấu trúc và giai điệu êm dịu của Mozart, Beethoven có thể làm dịu cảm xúc và giảm lo âu.  

o   Nhạc không lời: Giúp trẻ thư giãn và tập trung hoàn toàn vào cảm xúc mà không bị phân tán bởi lời hát.  

3.   Hướng dẫn thực hiện: Hướng dẫn trẻ lắng nghe nhạc và di chuyển cơ thể theo cảm nhận của mình trước khi bắt đầu vẽ. Sau đó, khuyến khích trẻ dùng các nét vẽ để thể hiện cảm xúc. Trẻ có thể sử dụng cọ, ngón tay, hoặc bàn tay để vẽ.  

4.   Tương tác và chia sẻ: Sau khi hoàn thành, khuyến khích trẻ chia sẻ về bản nhạc và cảm xúc của mình khi vẽ. Việc này không chỉ giúp trẻ củng cố nhận thức về cảm xúc mà còn tăng cường khả năng giao tiếp.  

3.2. "Tô màu theo cảm xúc": Công cụ nhận diện và quản lý cảm xúc

Nếu "Vẽ theo nhạc" là một phương tiện để trẻ giải tỏa cảm xúc một cách tự do, thì "Tô màu theo cảm xúc" là một công cụ có cấu trúc hơn, giúp trẻ học cách nhận biết, gọi tên và quản lý cảm xúc của mình. Hoạt động này đặt nền móng cho việc phát triển trí tuệ cảm xúc, một kỹ năng mềm quan trọng trong cuộc sống.  

Các bước thực hiện hoạt động này có thể được đơn giản hóa như sau:

1.   Gán màu cho cảm xúc: Cùng trẻ gán một màu sắc cụ thể cho mỗi loại cảm xúc. Ví dụ: màu xanh lá cây cho vui vẻ, màu xanh dương cho bình thường, màu đỏ cho tức giận.  

2.   Tô màu theo cảm xúc: Chuẩn bị các hình vẽ đơn giản, khuyến khích trẻ chọn màu tương ứng với cảm xúc mà chúng cảm nhận khi nhìn vào bức tranh hoặc khi được gợi ý về một tình huống cảm xúc.  

3.   Thảo luận và chia sẻ: Sau khi tô xong, tổ chức một buổi thảo luận ngắn để trẻ giải thích tại sao lại chọn màu đó. Việc này giúp trẻ nói lên cảm xúc của mình bằng lời và liên kết cảm xúc với hành động.  

Hai hoạt động "Vẽ theo nhạc" và "Tô màu theo cảm xúc" không phải là hai phương pháp độc lập mà là các mảnh ghép của một liệu pháp tổng thể. "Vẽ theo nhạc" là một hoạt động có tính biểu đạt tự do, giúp trẻ giải tỏa năng lượng và những cảm xúc dồn nén. Hoạt động này giúp trẻ "bộc lộ" những gì ẩn chứa bên trong tâm hồn. Ngược lại, "Tô màu theo cảm xúc" là một hoạt động có cấu trúc hơn, giúp trẻ nhận diện và gắn nhãn cảm xúc đã được giải tỏa. Sự kết hợp này tạo thành một vòng lặp tích cực: từ giải tỏa cảm xúc vô thức đến nhận thức cảm xúc có ý thức, từ đó rèn luyện khả năng điều hòa cảm xúc toàn diện hơn.  

4. Mở rộng can thiệp tại nhà: Phương pháp trị liệu cảm giác bằng đất nặn

Để tối ưu hóa hiệu quả trị liệu của nghệ thuật, việc kết hợp các hoạt động này với các phương pháp trị liệu cảm giác khác là rất cần thiết. Hoạt động với đất nặn đã được các chuyên gia từ nhiều lĩnh vực như trị liệu hoạt động (OT) và giáo dục đặc biệt công nhận là một công cụ trị liệu đa năng và hiệu quả.  

4.1. Lợi ích khoa học của hoạt động nặn đất

Các bằng chứng khoa học đã chứng minh tính hiệu quả của hoạt động nặn đất. Một nghiên cứu bán thực nghiệm tại Surabaya đã chỉ ra rằng hoạt động này có thể cải thiện đáng kể sự phát triển nhận thức của trẻ tự kỷ, với giá trị ý nghĩa $\rho = 0.014$. Sau 6 buổi can thiệp, khả năng nhận thức của nhóm điều trị đã tăng từ mức "đủ" lên mức "tốt".  

Các lợi ích trị liệu toàn diện của hoạt động nặn đất được phân tích chi tiết trong bảng dưới đây:

Lợi ích Trị liệu Chính	Các Hành động với Đất nặn	Mục tiêu Can thiệp Cụ thể
Phát triển Vận động Tinh	Bóp, vò, nhúm, lăn, cắt bằng kéo nhựa	Tăng cường sức mạnh cơ bàn tay, cải thiện sự khéo léo và phối hợp tay-mắt
Điều hòa Cảm giác	Nhào, ép, chơi với đất nặn có kết cấu (thêm hạt cườm, cát)	Giảm căng thẳng, tăng khả năng chịu đựng xúc giác và cảm nhận các kết cấu khác nhau
Phát triển Nhận thức	Nặn các hình khối, chữ cái, con vật, nhận biết màu sắc	Tăng khả năng tập trung, tư duy sáng tạo, và nhận biết các khái niệm cơ bản
Cải thiện Kỹ năng Giao tiếp & Xã hội	Chia sẻ đất nặn và dụng cụ, luân phiên chơi cùng bạn bè/người thân	Học cách tương tác, chia sẻ và làm việc nhóm; mở rộng vốn từ vựng

4.2. Hướng dẫn thực hành toàn diện cho phụ huynh

Để tối ưu hóa hiệu quả trị liệu, phụ huynh và giáo viên cần áp dụng các kỹ thuật và nguyên tắc hướng dẫn một cách có chủ đích.  

·       Các kỹ thuật luyện tập cụ thể:

o   Nhóm Cơ bản (Vận động tinh thô): Cho trẻ bóp, vò, xé một cục đất nặn lớn bằng cả bàn tay để tăng cường sức mạnh cơ bắp. Hướng dẫn trẻ lăn đất nặn thành hình bi hoặc hình trụ dài. Khuyến khích trẻ ép dẹt hoặc đấm mạnh vào đất nặn như một cách giải tỏa căng thẳng lành mạnh.  

o   Nhóm Nâng cao (Vận động tinh chi tiết): Yêu cầu trẻ sử dụng ngón cái và ngón trỏ để nhúm những mẩu đất nặn nhỏ, đây là bài tập quan trọng để chuẩn bị cho kỹ năng cầm bút chì. Cho trẻ sử dụng kéo nhựa để cắt đất nặn, giúp rèn luyện kỹ năng cắt dán. Hướng dẫn trẻ tạo hình chi tiết các hình khối hoặc con vật.  

·       Nguyên tắc "vàng" cho người hướng dẫn:

o   Kiên nhẫn và tập trung vào quá trình: Khen ngợi sự cố gắng và sáng tạo của trẻ thay vì chỉ chú trọng vào kết quả cuối cùng.  

o   Tạo môi trường an toàn: Đảm bảo không gian chơi rộng rãi, sạch sẽ và không có các yếu tố gây xao nhãng.  

o   Sử dụng ngôn ngữ và cử chỉ rõ ràng: Dùng câu lệnh ngắn, đơn giản và nhấn mạnh từ khóa, kết hợp với cử chỉ để trẻ dễ hiểu hơn.  

o   Chia nhỏ và làm mẫu: Phân tách hoạt động thành các bước nhỏ, dễ thực hiện. Người lớn có thể làm mẫu trước để trẻ quan sát và bắt chước.  

·       Công thức Đất nặn Tự làm và Lời khuyên an toàn:

o   Một trong những ưu điểm của đất nặn là tính dễ làm và tiết kiệm chi phí khi tự làm tại nhà. Việc này cho phép phụ huynh tùy chỉnh công cụ trị liệu để đáp ứng nhu cầu giác quan cụ thể của từng trẻ.  

o   Các biến thể kích thích giác quan: Có thể thêm màu thực phẩm để tạo màu sắc hấp dẫn. Thêm một vài giọt tinh dầu như oải hương, vani để mang lại hiệu quả làm dịu. Trộn thêm các vật liệu có kết cấu như cát, gạo hoặc hạt cườm nhỏ để tạo độ gồ ghề, giúp trẻ khám phá các cảm giác xúc giác mới lạ. Đối với trẻ có xu hướng đưa đồ vật vào miệng, có thể sử dụng các công thức đất nặn ăn được từ bột gạo, bột bắp và bí ngô nghiền.  

Dưới đây là bảng so sánh các công thức đất nặn tự làm:

Loại Công thức	Thành phần chính	Ưu điểm	Nhược điểm & Lưu ý
Đất nặn cơ bản (nấu)	Bột mì, muối, dầu ăn, nước, cream of tartar	Dẻo, đàn hồi tốt, có thể bảo quản lâu (đến 6 tháng)	Cần đun nấu, mất thời gian hơn công thức không nấu
Đất nặn không nấu	Bột mì, muối, dầu ăn, nước	Nhanh, đơn giản, dễ làm	Có thể không dẻo bằng công thức nấu, thời gian bảo quản ngắn hơn
Đất nặn ăn được (bí ngô)	Bột gạo, bột bắp, bí ngô nghiền, dầu thực vật	Hoàn toàn an toàn nếu trẻ đưa vào miệng	Dễ hỏng, thời gian bảo quản ngắn (khoảng 3 ngày trong tủ lạnh)

5. Tổng kết và Khuyến nghị

Phân tích toàn diện đã chỉ ra rằng các hoạt động nghệ thuật sáng tạo như "Vẽ theo nhạc", "Tô màu theo cảm xúc" và "Nặn đất" không chỉ là những trò chơi giải trí mà là các công cụ trị liệu hiệu quả, dễ tiếp cận, mang lại lợi ích toàn diện cho sự phát triển của trẻ. Bằng cách kích thích đồng thời các giác quan, cải thiện kỹ năng vận động tinh và phát triển nhận thức, những hoạt động này tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự tiến bộ của trẻ em, đặc biệt là những trẻ có nhu cầu đặc biệt.

Sự phát triển của các kênh video chuyên biệt trên YouTube và các diễn đàn trực tuyến đã tạo ra một xu hướng mới: phi tập trung hóa quá trình trị liệu. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các chuyên gia tại phòng khám, phụ huynh giờ đây có thể tiếp cận các tài liệu hướng dẫn chất lượng cao từ các trung tâm uy tín và tự áp dụng các phương pháp này tại nhà. Điều này trao quyền cho phụ huynh, biến họ thành những người trị liệu tại nhà và lồng ghép việc học vào cuộc sống hàng ngày. Tuy nhiên, sự phổ biến của các nguồn thông tin cũng đặt ra một thách thức về việc phân biệt giữa các tài liệu đã được kiểm chứng (từ các tổ chức chuyên môn) và các nguồn kinh nghiệm cá nhân.  

Dựa trên những phân tích trên, bài báo đưa ra các khuyến nghị sau:

·       Đối với Phụ huynh: Bắt đầu ngay với những hoạt động đơn giản như bóp, vò và lăn đất nặn. Luôn tập trung vào sự nỗ lực của trẻ thay vì kết quả cuối cùng. Khi trẻ đang trong trạng thái mất điều hòa cảm xúc, điều quan trọng là phụ huynh phải giữ bình tĩnh để có thể đồng hành cùng trẻ. Hãy tùy chỉnh các hoạt động dựa trên sở thích và nhu cầu của từng trẻ, không ép buộc trẻ chơi một nhạc cụ phức tạp hoặc tham gia vào những hoạt động không phù hợp.  

·       Đối với Giáo viên và Chuyên gia: Tích hợp các hoạt động này vào chương trình giảng dạy và can thiệp. Hợp tác chặt chẽ với phụ huynh để tạo ra một môi trường hỗ trợ nhất quán giữa nhà trường và gia đình. Tiếp tục nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của các phương pháp này trong bối cảnh thực tiễn để tối ưu hóa kết quả can thiệp.