Giai đoạn 1: Lứa tuổi mầm non (3-6 tuổi). Phát triển biểu cảm và kỹ năng cơ bản - P2.Bài 11: Hội họa Tự do tại nhà can thiệp toàn diện cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ

ThS: Phan Hồng Ngọc

Khoa Cơ bản - Đại Học Nghệ An - Email: Ngocph@edu.vn.com

Hoạ sỹ. Hội viên hội văn học nghệ thuật Nghệ An

Báo cáo này trình bày một phân tích toàn diện về vai trò của hội họa tự do như một công cụ trị liệu hiệu quả cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ (RLPTK) trong môi trường gia đình. Dựa trên việc tổng hợp các tài liệu chuyên môn, nghiên cứu khoa học, và kinh nghiệm thực tiễn từ các cộng đồng phụ huynh, bài viết này làm rõ cơ sở khoa học và các lợi ích đa chiều của hoạt động vẽ tranh, bao gồm việc cải thiện kỹ năng vận động tinh, điều hòa cảm giác, và tăng cường khả năng biểu đạt cảm xúc. Chúng tôi cung cấp các hướng dẫn thực hành chi tiết cho phụ huynh và giáo viên, từ việc chuẩn bị một không gian an toàn, lựa chọn dụng cụ phù hợp với hồ sơ giác quan của trẻ, đến việc áp dụng các kỹ thuật tương tác hiệu quả như "chơi song song" (parallel play) và giao tiếp hỗ trợ. Đặc biệt, bài báo đi sâu vào các phương pháp phân tích tác phẩm hội họa của trẻ, diễn giải ý nghĩa tâm lý ẩn chứa trong màu sắc, nét vẽ và bố cục, giúp người chăm sóc thấu hiểu sâu sắc hơn về thế giới nội tâm của con. Cuối cùng, chúng tôi tổng hợp các nguồn tài nguyên đáng tin cậy, bao gồm các kênh video và cộng đồng trực tuyến, nhằm hỗ trợ quá trình can thiệp tại nhà. Bài báo này hướng đến việc nâng cao nhận thức và trao quyền cho phụ huynh, biến hoạt động hội họa trở thành một phần thiết yếu và ý nghĩa trong hành trình phát triển toàn diện của trẻ RLPTK.

I. Giới thiệu: Hội họa Tự do - Cầu nối Thấu hiểu Thế giới Nội tâm Trẻ tự kỷ

Trong bối cảnh trị liệu và giáo dục trẻ rối loạn phổ tự kỷ (RLPTK), các liệu pháp biểu đạt qua nghệ thuật, bao gồm hội họa, âm nhạc, và nặn đất, ngày càng được công nhận là những công cụ can thiệp mạnh mẽ [1, 2]. Đối với nhiều trẻ RLPTK, những rào cản cố hữu về ngôn ngữ và giao tiếp xã hội khiến việc diễn đạt cảm xúc, suy nghĩ, và nhu cầu cá nhân trở nên vô cùng khó khăn [3, 4]. Trong tình huống đó, hoạt động hội họa tự do nổi lên như một phương tiện giao tiếp không lời mạnh mẽ, giúp trẻ chuyển tải những thông điệp mà chúng không thể diễn đạt bằng lời nói [5, 2]. Hội họa cho phép trẻ khai phá và bộc lộ thế giới nội tâm phong phú của mình một cách an toàn và sáng tạo, từ đó tạo điều kiện cho các nhà trị liệu và người chăm sóc có thể thấu hiểu và tương tác với trẻ một cách hiệu quả hơn [2, 3].

Bài báo này được xây dựng nhằm cung cấp một khung lý thuyết và thực hành toàn diện, dựa trên việc tổng hợp các tài liệu chuyên môn, nghiên cứu khoa học và kinh nghiệm thực tiễn, để hướng dẫn phụ huynh và giáo viên áp dụng hiệu quả liệu pháp hội họa tự do tại nhà. Chúng tôi sẽ phân tích các lợi ích trị liệu cốt lõi, từ việc cải thiện kỹ năng thể chất đến phát triển nhận thức và cảm xúc. Đồng thời, bài báo sẽ hướng dẫn từng bước về cách thực hiện, từ chuẩn bị không gian, lựa chọn dụng cụ, đến các kỹ thuật tương tác. Đặc biệt, chúng tôi sẽ đi sâu vào cách "đọc" được ngôn ngữ hình ảnh của trẻ thông qua các yếu tố như màu sắc, nét vẽ và bố cục, từ đó giúp người chăm sóc có cái nhìn sâu sắc hơn về thế giới nội tâm của trẻ để hỗ trợ quá trình phát triển của chúng một cách trọn vẹn.

II. Cơ sở Khoa học và Lợi ích Toàn diện của Hội họa Tự do

2.1. Phát triển Vận động Tinh và Điều hòa Cảm giác

Các hoạt động hội họa tự do, như cầm bút, tô màu và vẽ nguệch ngoạc, đóng vai trò nền tảng trong việc phát triển các kỹ năng vận động tinh [6]. Đây là những chuyển động nhỏ, đòi hỏi sự phối hợp khéo léo của các cơ ở bàn tay và ngón tay, vốn thường là một thách thức đặc biệt đối với trẻ RLPTK [7]. Việc rèn luyện thông qua các bài tập lặp đi lặp lại như cầm, nắm, vẽ, hay cắt dán giúp trẻ cải thiện sức mạnh cơ bắp và sự khéo léo cần thiết cho các hoạt động tự phục vụ hàng ngày như cầm thìa, cài cúc áo, hay buộc dây giày [7]. Đáng chú ý, các hoạt động này cũng là bước chuẩn bị quan trọng cho kỹ năng viết sau này [8, 9].

Bên cạnh đó, hội họa tự do mang lại trải nghiệm xúc giác phong phú, đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa cảm giác [3]. Các vật liệu vẽ đa dạng, từ màu vẽ ngón tay, đất nặn, đến các loại bột có kết cấu đặc biệt, cho phép trẻ khám phá và làm quen với các cảm giác mới lạ, từ đó giảm căng thẳng và lo âu [10, 11]. Đối với nhiều trẻ RLPTK, việc tiếp nhận thông tin từ các giác quan thường gặp phải rối loạn xử lý, dẫn đến phản ứng quá mức hoặc kém nhạy cảm với môi trường [12]. Hoạt động với các vật liệu nghệ thuật mang tính xúc giác có thể giúp trẻ điều chỉnh phản ứng của hệ thần kinh một cách an toàn và có kiểm soát [3].

Mối liên hệ giữa các yếu tố này tạo thành một chuỗi tác động tích cực. Cải thiện kỹ năng vận động tinh cho phép trẻ thực hiện các thao tác phức tạp hơn, từ đó xây dựng sự độc lập và tự tin [7]. Cùng lúc đó, các kích thích xúc giác từ vật liệu vẽ giúp trẻ điều hòa cảm giác, đạt được trạng thái bình tĩnh và ít lo âu hơn [13, 7]. Khi trẻ cảm thấy thoải mái và tự tin, chúng sẽ có khả năng duy trì sự chú ý và tập trung cao hơn, tạo tiền đề cho việc học các kỹ năng nhận thức và làm chủ các kỹ năng vận động mới. Điều này cho thấy hội họa không chỉ là một hoạt động đơn lẻ mà là một can thiệp đa chiều, tác động toàn diện đến nhiều khía cạnh của sự phát triển trẻ.

2.2. Biểu đạt Cảm xúc và Giao tiếp Phi ngôn ngữ

Đối với trẻ RLPTK, việc diễn đạt cảm xúc bằng lời nói là một rào cản lớn [3, 4]. Trong bối cảnh đó, hội họa tự do đóng vai trò như một "ngôn ngữ" an toàn và sáng tạo, cho phép trẻ biểu lộ những cảm xúc, suy nghĩ, và nhu cầu mà chúng không thể nói thành lời [3]. Thông qua các bức tranh, trẻ có thể chuyển tải niềm vui, nỗi buồn, hay thậm chí cả sự khao khát hòa nhập với thế giới xung quanh [5]. Hoạt động này được xem là một phương tiện giải phóng cảm xúc, giúp trẻ xử lý và làm chủ các cảm xúc như vui, buồn, giận dữ, lo âu, đồng thời học cách điều chỉnh hành vi một cách phù hợp [13].

Ngoài ra, việc hoàn thành một tác phẩm nghệ thuật giúp trẻ xây dựng sự tự tin và lòng tự hào [2, 3]. Khi trẻ nhìn thấy thành quả của chính mình, chúng cảm thấy được công nhận và tin tưởng hơn vào khả năng của bản thân [2]. Liệu pháp hội họa hoạt động như một "công cụ dịch thuật": một suy nghĩ hay cảm xúc trừu tượng bị "mắc kẹt" bên trong sẽ được trẻ chuyển đổi thành một hình ảnh cụ thể và hữu hình [1]. Bức tranh sau đó trở thành một "cầu nối" để người lớn thấu hiểu thế giới nội tâm của trẻ, từ đó cung cấp sự hỗ trợ và tương tác phù hợp. Đây là một quy trình hai chiều: trẻ thể hiện, và người lớn "đọc hiểu", tạo ra một nền tảng giao tiếp mới mẻ và sâu sắc, góp phần cải thiện sự kết nối giữa trẻ và môi trường xung quanh [2].

III. Hướng dẫn Thực hành Chi tiết cho Phụ huynh và Giáo viên

3.1. Chuẩn bị Môi trường và Dụng cụ Họa cụ An toàn

Để hoạt động hội họa tự do đạt hiệu quả cao nhất, việc chuẩn bị một không gian và dụng cụ phù hợp là yếu tố tiên quyết. Môi trường lý tưởng cần yên tĩnh, ít gây xao nhãng để tránh tình trạng quá tải giác quan (overstimulation) vốn rất phổ biến ở trẻ RLPTK [3, 14]. Phụ huynh nên tận dụng ánh sáng tự nhiên hoặc đèn có ánh sáng dịu (ánh sáng dịu), và sử dụng các gam màu nhẹ nhàng như xanh nhạt hoặc be để tạo cảm giác an toàn và dễ chịu [14, 15]. Việc phân chia khu vực chơi, học, và thư giãn rõ ràng trong nhà cũng giúp trẻ dễ nhận biết và cảm thấy an toàn hơn [14].

Khi lựa chọn dụng cụ, yếu tố an toàn phải được ưu tiên hàng đầu [16]. Phụ huynh cần chọn các loại bút, màu, và giấy không độc hại, không chứa các hóa chất như chì hay thủy ngân [16, 17]. Đối với trẻ có khó khăn về vận động tinh, việc sử dụng các dụng cụ đặc biệt sẽ rất hữu ích. Bút sáp màu lớn, bút chì có đệm cầm bút (pencil grip) là những lựa chọn phù hợp, giúp trẻ dễ dàng cầm nắm và điều khiển hơn [9, 18]. Bên cạnh đó, các vật liệu kích thích giác quan như màu vẽ ngón tay, đất nặn, hoặc cát cũng được khuyến khích sử dụng [10, 11]. Một điểm quan trọng cần lưu ý là mặc dù đây là "hội họa tự do," sự tự do này lại nằm trong một khuôn khổ được sắp đặt. Đối với trẻ RLPTK, sự ổn định và có thể dự đoán được của môi trường (môi trường sống an toàn, ổn định) [19] là chìa khóa để trẻ cảm thấy thoải mái và dám khám phá, sáng tạo [14, 20]. Phụ huynh cần đóng vai trò là kiến trúc sư của không gian này, biến sự kiểm soát thành sự hỗ trợ.

Dưới đây là bảng tổng hợp các loại dụng cụ vẽ phù hợp với các nhu cầu đặc biệt của trẻ RLPTK:

Bảng 1: Lựa chọn Dụng cụ Vẽ theo Nhu cầu của Trẻ RLPTK

Nhóm Nhu cầu	Loại Dụng cụ	Lý do lựa chọn
Vận động tinh kém	Bút sáp to, bút chì có đệm cầm, bút dạ	Giúp tăng cường lực bóp, giảm áp lực lên ngón tay, hỗ trợ cầm nắm đúng cách [9, 16, 17]
Nhạy cảm xúc giác	Màu vẽ ngón tay, đất nặn, cát, bột nặn	Cung cấp trải nghiệm xúc giác phong phú, giúp trẻ khám phá kết cấu, từ đó điều hòa phản ứng cảm giác [10, 11]
Nhạy cảm thị giác	Bảng vẽ đứng, bút dạ, giấy màu trung tính	Giảm sự rối mắt từ các chi tiết nhỏ, tạo không gian làm việc rộng rãi, thoải mái [15, 21]
Cần tăng cường sự tập trung	Sách tô màu đơn giản, các tấm thảm hoạt động vẽ	Cung cấp cấu trúc rõ ràng, giúp trẻ dễ dàng hoàn thành nhiệm vụ và duy trì sự chú ý [8, 9]

3.2. Kỹ thuật Tương tác Hiệu quả (Chơi Song song - Parallel Play)

Kỹ thuật "chơi song song" là một phương pháp trị liệu được chứng minh là hiệu quả, đặc biệt phù hợp với trẻ RLPTK [22]. Kỹ thuật này cho phép trẻ chơi cạnh người khác mà không yêu cầu tương tác trực tiếp [22]. Cụ thể, phụ huynh có thể ngồi vẽ bức tranh của riêng mình cạnh con, sử dụng cùng loại vật liệu và không gian nhưng không yêu cầu con tham gia hay giao tiếp với mình [20]. Kỹ thuật này giúp trẻ làm quen với sự hiện diện của người khác, giảm thiểu áp lực xã hội và cho phép trẻ học hỏi các kỹ năng mới thông qua quan sát (learn by imitation) [23].

Kỹ thuật "chơi song song" tạo ra một môi trường "cùng tồn tại" (co-existence) trước khi tiến đến "tương tác" (interaction) [23]. Nó giải quyết một trong những thách thức cốt lõi của trẻ RLPTK: sự lo âu xã hội. Khi trẻ quan sát phụ huynh hoặc bạn bè vẽ cạnh mình, chúng không chỉ học được các kỹ năng bắt chước (kỹ năng bắt chước) [24] mà còn trở nên quen thuộc với sự gần gũi của người khác. Điều này dần dần xây dựng nền tảng cho sự tương tác và giao tiếp xã hội trong tương lai một cách tự nhiên và thoải mái hơn. Các nguồn tài liệu từ các trung tâm ABA cũng nhấn mạnh việc khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động yêu thích của chúng mà không cần ép buộc, giúp trẻ tự tin khám phá và phát triển theo tốc độ của mình [20, 23].

3.3. Giao tiếp Hỗ trợ và Câu hỏi Gợi mở

Giao tiếp trong quá trình trẻ vẽ cần được thực hiện một cách có chủ đích. Phụ huynh nên sử dụng câu lệnh ngắn gọn, rõ ràng (câu lệnh ngắn và rõ ràng) và kết hợp với cử chỉ, biểu cảm gương mặt để trẻ dễ hiểu [25]. Việc làm mẫu (làm mẫu) trước cho trẻ quan sát cũng rất hiệu quả, giúp trẻ dễ dàng bắt chước và thực hiện theo [7, 9].

Khi trẻ đang vẽ, phụ huynh có thể đặt các câu hỏi đơn giản, cụ thể về bức tranh để khuyến khích trẻ giao tiếp. Các câu hỏi này có thể bao gồm: "Cái gì đây?", "Con vẽ cái đó màu gì?" [26]. Các câu hỏi gợi mở, khuyến khích trẻ kể chuyện như "Con thấy gì?" hoặc "Điều gì xảy ra đầu tiên?" cũng rất hữu ích, giúp trẻ xây dựng khả năng tường thuật [27, 28]. Đây không chỉ đơn thuần là việc dạy trẻ nói, mà là việc dạy trẻ liên kết từ ngữ với hình ảnh, một kỹ năng cốt lõi cho những học viên học bằng hình ảnh (visual learners) [20]. Bằng cách chỉ vào bức tranh và hỏi, phụ huynh đang tạo ra một cầu nối giữa thế giới vật chất (bức vẽ) và thế giới ngôn ngữ, giúp trẻ xây dựng vốn từ vựng, tư duy logic, và khả năng diễn đạt một cách tự nhiên [29, 30].

IV. Phân tích Tác phẩm: Giải mã Ngôn ngữ Hình ảnh của Trẻ

4.1. Phân tích qua Màu sắc và Nét vẽ

Tranh vẽ của trẻ RLPTK thường chứa đựng những thông điệp ẩn sâu về trạng thái tâm lý và cảm xúc của chúng. Màu sắc là một trong những chỉ dấu quan trọng nhất. Ví dụ, màu đỏ có thể biểu thị sự năng động, dồi dào năng lượng hoặc, ở một số trường hợp, tính hung hăng và khả năng tự kiềm chế kém [31, 32, 33]. Màu vàng thường liên quan đến trí tưởng tượng tốt hoặc sự lệ thuộc vào người lớn. Trong khi đó, màu xanh lá cây và xanh dương có thể cho thấy trẻ đã thích nghi tốt và có khả năng tự kiềm chế [31, 32, 33]. Ngược lại, việc sử dụng các gam màu trầm như nâu hoặc xám có thể thể hiện những mâu thuẫn trong quan hệ xã hội, và màu đen thường nói lên sự lo âu, rụt rè [31, 33].

Nét vẽ cũng là một chỉ dấu quan trọng không kém. Nét vẽ rõ ràng, không rườm rà thường thể hiện sự thích nghi tốt [33]. Nếu trẻ ấn bút mạnh đến mức làm rách giấy, điều đó có thể cho thấy tính hung hăng tiềm ẩn [33]. Ngược lại, nét vẽ không rõ, vẽ đi vẽ lại hoặc vẽ một cách rụt rè có thể biểu hiện tính ức chế [31, 33]. Một hình vẽ với nhiều đường cong có thể biểu hiện tính hiền lành, trong khi nhiều đường thẳng và góc cạnh có thể cho thấy trẻ có tính cách năng động [31, 33]. Việc phân tích tranh vẽ cho phép phụ huynh và giáo viên "đọc" được những thông điệp mà trẻ không thể truyền tải bằng lời. Điều này cung cấp một cái nhìn sâu sắc vào thế giới nội tâm của trẻ, giúp người lớn thấu hiểu những gì trẻ đang nghĩ và cảm nhận thay vì "tự ý suy diễn suy nghĩ, hành vi của trẻ" [19].

4.2. Ý nghĩa của Bố cục và Nội dung Tranh

Bố cục của bức tranh, tức là vị trí các hình vẽ trên tờ giấy, cũng mang nhiều ý nghĩa biểu tượng [31]. Phía bên trái giấy vẽ được cho là tượng trưng cho quá khứ, sự gắn bó với mẹ và tính hướng nội. Vị trí ở giữa tượng trưng cho hiện tại, trong khi phía bên phải đại diện cho tương lai và mối quan hệ với bố [31]. Hình vẽ đặt ở phía trên thường nói lên hoài vọng, trong khi ở phía dưới thể hiện óc thực tế. Kích thước của hình vẽ so với tờ giấy cũng có ý nghĩa: một hình vẽ quá lớn có thể nói lên tính hung hăng, trong khi một hình vẽ quá nhỏ có thể biểu thị sự tự ti hoặc lòng tự trọng thấp [31].

Sự hiện diện hay vắng mặt của các chi tiết cụ thể trong tranh cũng có thể biểu thị những mặc cảm hoặc cảm xúc sâu kín của trẻ [31]. Ví dụ, việc bỏ sót hoặc không vẽ bàn tay có thể biểu hiện một mặc cảm hoặc sự che giấu hành vi [31]. Việc phân tích các yếu tố này giúp phụ huynh hiểu rõ hơn về thế giới quan của trẻ. Đây là một công cụ chẩn đoán không chính thức nhưng mạnh mẽ, giúp người lớn nhận ra các vấn đề tâm lý tiềm ẩn và tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên sâu nếu cần.

Dưới đây là bảng tổng hợp các chỉ dấu chính trong tranh vẽ trẻ RLPTK:

Bảng 2: Phân tích Ý nghĩa Màu sắc, Nét vẽ, và Bố cục trong Tranh trẻ RLPTK

Yếu tố Phân tích	Đặc điểm Quan sát	Ý nghĩa Tâm lý Tiềm ẩn
Màu sắc	Vàng	Trí tưởng tượng tốt hoặc sự lệ thuộc vào người lớn [31, 32]
	Đen, xám	Lo âu, rụt rè hoặc mâu thuẫn trong quan hệ xã hội [31, 33]
	Xanh lá, xanh dương	Khả năng tự kiềm chế và thích nghi tốt [31, 32, 33]
	Đỏ (sau 6 tuổi)	Tính hung hăng hoặc khả năng kiềm chế kém [31, 33]
Nét vẽ	Ấn bút mạnh, rách giấy	Tính hung hăng hoặc ức chế [33]
	Không rõ nét, vẽ đi vẽ lại	Tính rụt rè, thiếu tự tin [31, 33]
	Nhiều đường cong	Tính hiền lành, tình cảm [31, 33]
	Nhiều đường thẳng, góc cạnh	Tính năng động [31, 33]
Bố cục	Lệch trái/phải	Hướng về quá khứ (trái) hoặc tương lai (phải) [31]
	Hình vẽ quá lớn	Lòng tự tôn cao hoặc tính hung hăng [31]
	Hình vẽ quá nhỏ	Sự tự ti hoặc lòng tự trọng thấp [31]

V. Tổng hợp Nguồn Tài nguyên Thực tế và Cộng đồng

5.1. Các Kênh Video và Website Hữu ích

Sự phát triển của công nghệ đã dân chủ hóa việc tiếp cận các tài nguyên giáo dục và trị liệu cho trẻ RLPTK. Phụ huynh không còn phải phụ thuộc hoàn toàn vào các buổi trị liệu tại phòng khám mà có thể tự tìm kiếm và áp dụng các phương pháp hiệu quả tại nhà. Các kênh YouTube như Art for Kids Hub, Easy Kids Drawings, và Super Simple Draw là những nguồn tài nguyên quý giá, cung cấp các bài học vẽ đơn giản, từng bước một, phù hợp với mọi lứa tuổi và trình độ [34, 35, 36, 37]. Art for Kids Hub được biết đến với các bài hướng dẫn chi tiết, trong khi Easy Kids Drawings tập trung vào đối tượng trẻ từ 3 đến 6 tuổi, giúp trẻ làm quen với các hình dạng, màu sắc và con số một cách vui nhộn [36]. Những tài nguyên trực quan này đặc biệt hữu ích cho trẻ học bằng hình ảnh, giúp trẻ tiếp thu các khái niệm một cách dễ dàng và thú vị [20].

5.2. Cộng đồng Phụ huynh và Các Trung tâm Hỗ trợ tại Việt Nam

Sự đồng hành của cộng đồng là một yếu tố không thể thiếu trong hành trình nuôi dạy trẻ RLPTK. Các mô hình thực tế như My Corner Art Studio tại TP. Hồ Chí Minh do một người mẹ có con RLPTK thành lập [38, 39, 40] là nguồn cảm hứng lớn. Đây là nơi những đứa trẻ có thể học vẽ miễn phí và được xã hội công nhận thông qua chính tác phẩm của mình [40]. Các diễn đàn và nhóm mạng xã hội cũng là nơi phụ huynh có thể tìm thấy sự đồng cảm, chia sẻ kinh nghiệm, và học hỏi lẫn nhau [7]. Sự tồn tại của các cộng đồng này là minh chứng cho thấy sự can thiệp sớm hiệu quả không chỉ đến từ các chuyên gia mà còn từ chính sự đồng hành, học hỏi và hỗ trợ lẫn nhau của cộng đồng phụ huynh. Bằng cách kết hợp thông tin từ các nguồn chuyên môn đã được kiểm chứng (nghiên cứu, bệnh viện) và các nguồn kinh nghiệm cá nhân từ cộng đồng, người chăm sóc có thể xây dựng một chiến lược can thiệp toàn diện, an toàn và hiệu quả nhất [7].

VI. Kết luận và Khuyến nghị

Hội họa tự do không chỉ là một hoạt động giải trí đơn thuần mà là một công cụ trị liệu đa diện và dễ tiếp cận, có thể tác động sâu sắc đến sự phát triển của trẻ RLPTK. Bằng cách tiếp cận có chủ đích, phụ huynh có thể tận dụng hội họa để xây dựng các kỹ năng vận động tinh, điều hòa cảm giác, và quan trọng nhất là mở ra một kênh giao tiếp phi ngôn ngữ mới với con cái. Hoạt động này giúp trẻ biểu đạt những cảm xúc bị kìm nén và cho phép người lớn thấu hiểu thế giới nội tâm của trẻ một cách sâu sắc hơn.

Để tối ưu hóa hiệu quả của liệu pháp này, chúng tôi đưa ra các khuyến nghị thực hành sau:

● Bắt đầu đơn giản và tập trung vào quá trình: Phụ huynh nên bắt đầu với các hoạt động cơ bản và tăng dần độ phức tạp theo thời gian, luôn khen ngợi nỗ lực và sự sáng tạo của trẻ, không chỉ là kết quả cuối cùng [8, 9].

● Kiên nhẫn và đồng hành: Biến hội họa thành một phần của thói quen hàng ngày và luôn đồng hành cùng trẻ với một thái độ tích cực, không phán xét [25, 19]. Việc này giúp trẻ cảm thấy an toàn và thoải mái để khám phá bản thân.

● Sử dụng kỹ thuật tương tác phù hợp: Áp dụng "chơi song song" và sử dụng các câu hỏi gợi mở, kết hợp với cử chỉ và hình ảnh để tăng cường khả năng giao tiếp và tư duy của trẻ [27, 22].

● Học cách giải mã tác phẩm: Dành thời gian quan sát và phân tích các yếu tố như màu sắc, nét vẽ và bố cục trong tranh của trẻ để thấu hiểu sâu sắc hơn về cảm xúc và suy nghĩ của con [31].

Tóm lại, việc tích hợp hoạt động hội họa vào các chương trình can thiệp tại nhà, kết hợp với các hình thức trị liệu khác, sẽ giúp tối ưu hóa kết quả can thiệp, hướng đến mục tiêu cuối cùng là giúp trẻ RLPTK phát triển toàn diện, tăng cường sự độc lập và hòa nhập tốt hơn vào cộng đồng. Cần có thêm các nghiên cứu định lượng trong tương lai để đánh giá mối liên hệ cụ thể giữa các chỉ dấu trong tranh vẽ và sự tiến bộ hành vi, cảm xúc của trẻ RLPTK.

Tài liệu Tham khảo (References)

[7] url: uploaded:Dạy trẻ tự kỷ luyện vận động tinh.docx

[2] url: https://tamlyvietphap.vn/vai-tro-quan-trong-cua-nghe-thuat-va-tu-ky/

[1] url: https://bvndtp.org.vn/ve-tranh-de-chua-lanh-tam-ly-tre-em/

[3] url: https://www.emorahealth.com/resources/art-therapy-activities-for-children-with-autism

[4] url: https://www.abacentersct.com/blog/art-therapy-for-autism-top-activities/

[25] url: https://med247.vn/chia-se-kien-thuc/phuong-phap-day-tre-tu-ky-tai-nha.html

[19] url: https://bookingcare.vn/cam-nang/phuong-phap-luyen-tap-tai-nha-cho-tre-tu-ky-p1122.html

[6] url: https://thietbimamnonvietmy.vn/do-choi-cho-tre-tu-ky-va-nhung-luu-y-quan-trong-khi-chon-mua/

[39] url: https://eva.vn/tin-tuc/o-sai-gon-co-mot-lop-hoc-dac-biet-danh-cho-tre-tu-ky-noi-but-mau-khong-chi-ve-tranh-ma-ve-ca-tuong-lai-c73a629376.html

[14] url: https://minh.tv/2025/05/16/thiet-lap-moi-truong-song-on-dinh-chia-khoa-giup-tre-tu-ky-cam-thay-an-toan/

[12] url: https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/huong-dan-truc-quan-ve-tu-ky-vi

[13] url: https://miraicare.vn/my-thuat-tri-lieu-dieu-tri-tre-tu-ky

[26] url: https://golamo.vn/tra-loi-cac-cau-hoi-ve-do-vat-va-tranh-anh

[28] url: https://miraicare.vn/day-tre-tu-ky-dat-cau-hoi

[22] url: https://www.pinnacleblooms.org/t/parallel-play-therapy

[23] url: https://www.autismparentingmagazine.com/parallel-play-in-autism/

[2] url: https://tamlyvietphap.vn/vai-tro-quan-trong-cua-nghe-thuat-va-tu-ky/

[29] url: https://thanhdatedu.com/phuong-phap-day-tre-tu-ky-bang-hinh-anh.html

[30] url: https://giasutrechamnoi.com/nhung-loi-ich-ma-tranh-anh-do-choi-mang-lai-cho-tre-tu-ky

[24] url: https://giaoducthoidai.vn/giao-duc-tre-tu-ky-bang-hoi-hoa-post282071.html

[34] url: https://www.mykingdom.com.vn/blogs/choi-cung-con/day-tre-hoc-ve

[25] url: https://med247.vn/chia-se-kien-thuc/phuong-phap-day-tre-tu-ky-tai-nha.html

[32] url: https://meschool.vn/blogs/tu-do-phat-trien/hieu-con-qua-tung-buc-ve

[33] url: http://nt-foundation.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1083&Itemid=303

[40] url: https://dantri.com.vn/giao-duc/tre-tu-ky-ve-lai-niem-tin-vao-cuoc-song-20250912155246138.htm

[5] url: https://cand.com.vn/Phong-su-Tieu-diem/Tri-lieu-cho-tre-tu-ky-bang-nghe-thuat-i430930/

[35] url: https://www.youtube.com/ArtForKidsHub

[36] url: https://www.youtube.com/c/EasyKidsDrawings/featured

[37] url: https://www.youtube.com/channel/UC4ltLpkV8sP6nuu8mxcf7Aw

[38] url: https://vietbao.vn/noi-nhung-dua-tre-tu-ky-ve-nen-cuoc-song-cua-minh-454638.html

[15] url: https://miraicare.vn/thiet-ke-noi-that-cho-tre-tu-ky

[16] url: https://bitexshop.com/blogs/news/nen-chon-nhung-loai-but-sap-mau-nao-de-giup-be-co-trai-nghiem-tot-nhat

[17] url: https://batos.vn/blog/huong-dan-chon-mua-but-chi-mau-cho-tre-em.html

[18] url: https://ppa.vn/ve-va-to-mau-chia-khoa-giup-tre-tu-kham-pha-cuoc-song-scnv23.html

[21] url: https://www.anbinhyen.edu.vn/lam-sao-de-day-tre-tu-ky-tap-viet-dung-cach-

[31] url: https://thnguyenthanhtuyentanbinh.hcm.edu.vn/goc-chia-se-mi-thuat-am-nhac/tim-hieu-tre-em-qua-hinh-ve/ctmb/79710/399850

[8] url: https://www.thetreetop.com/aba-therapy/helping-an-autistic-child-build-artistic-skills

[20] url: https://doublecareaba.com/post/fostering-creativity-and-imagination-in-autistic-kids-a-guide

[27] url: https://trungtamnhanhoa.vn/day-tre-ke-chuyen-va-tuong-thuat-tre-tu-ky-cham-noi/