1. Hoạt động học có chủ đích (Giờ học tạo hình)
1.1. Đặc điểm
Hoạt động học có chủ đích là hình thức tổ chức cơ bản trong giáo dục tạo hình ở
trường mầm non, nhằm giúp trẻ lĩnh hội kiến thức và rèn luyện kỹ năng một cách
có hệ thống, có định hướng. Trong hoạt động này, giáo viên giữ vai trò chủ đạo
trong việc thiết kế nội dung, hướng dẫn phương pháp và tổ chức quá trình học
tập cho trẻ.
Thông qua giờ học, trẻ được làm quen với các kỹ năng tạo hình cơ bản như vẽ,
nặn, xé dán, phối màu, đồng thời phát triển khả năng quan sát, tư duy hình
tượng và cảm xúc thẩm mỹ.
1.2. Hình thức thực hiện
1.2.1. Tạo hình theo mẫu
Là hình thức trong đó trẻ quan sát mẫu do giáo viên cung cấp (vật thật, tranh
mẫu hoặc sản phẩm gợi ý) và thực hiện theo. Hình thức này giúp trẻ bước đầu làm
quen với kỹ thuật mới, rèn luyện khả năng quan sát, ghi nhớ và tái hiện hình
ảnh.
1.2.2. Tạo hình theo đề tài
Giáo viên đưa ra một chủ đề cụ thể (ví dụ: gia đình, trường mầm non, con vật,
cây cối…), trẻ dựa vào hiểu biết và trải nghiệm của mình để lựa chọn nội dung
và cách thể hiện. Hình thức này giúp phát triển trí tưởng tượng, khả năng sáng
tạo và tư duy cá nhân của trẻ.
1.2.3. Tạo hình theo ý thích
Trẻ hoàn toàn tự do lựa chọn đề tài, chất liệu và cách thể hiện theo hứng thú
cá nhân. Đây là hình thức thể hiện rõ nhất cá tính sáng tạo, cảm xúc và thế
giới nội tâm của trẻ. Giáo viên chỉ đóng vai trò quan sát, khuyến khích và hỗ
trợ khi cần thiết.
1.3. Cấu trúc một giờ học
1.3.1. Ổn định – Gây hứng thú
Giáo viên sử dụng các hình thức như bài hát, câu chuyện, trò chơi hoặc tình
huống gợi mở nhằm thu hút sự chú ý, tạo tâm thế tích cực và kích thích hứng thú
tham gia hoạt động của trẻ.
1.3.2. Quan sát – Đàm thoại
Trẻ được quan sát vật mẫu, tranh mẫu hoặc trao đổi về nội dung đề tài. Giáo
viên đặt câu hỏi gợi mở để trẻ nhận xét về hình dáng, màu sắc, bố cục và ý
tưởng, từ đó hình thành định hướng cho sản phẩm của mình.
1.3.3. Trẻ thực hiện
Trẻ tiến hành hoạt động tạo hình theo yêu cầu. Giáo viên quan sát, hỗ trợ cá
nhân, gợi ý nhẹ nhàng nhằm phát huy khả năng sáng tạo, tránh áp đặt hoặc làm
thay trẻ.
1.3.4. Trưng bày và nhận xét sản phẩm
Sản phẩm của trẻ được trưng bày để cả lớp cùng quan sát. Trẻ được khuyến khích
tự nhận xét bài của mình và của bạn. Giáo viên nhận xét mang tính tích cực, ghi
nhận sự cố gắng, ý tưởng và nét riêng của từng trẻ, đồng thời gợi mở hướng phát
triển cho lần sau.
1. Hoạt động học có chủ đích (Giờ học tạo hình)
1.1. Đặc điểm
Hoạt động học có chủ đích là hình thức tổ chức cơ bản trong giáo dục tạo hình ở
trường mầm non, nhằm giúp trẻ lĩnh hội kiến thức và rèn luyện kỹ năng một cách
có hệ thống, có định hướng. Trong hoạt động này, giáo viên giữ vai trò chủ đạo
trong việc thiết kế nội dung, hướng dẫn phương pháp và tổ chức quá trình học
tập cho trẻ.
Thông qua giờ học, trẻ được làm quen với các kỹ năng tạo hình cơ bản như vẽ,
nặn, xé dán, phối màu, đồng thời phát triển khả năng quan sát, tư duy hình
tượng và cảm xúc thẩm mỹ.
1.2. Hình thức thực hiện
1.2.1. Tạo hình theo mẫu
Là hình thức trong đó trẻ quan sát mẫu do giáo viên cung cấp (vật thật, tranh
mẫu hoặc sản phẩm gợi ý) và thực hiện theo. Hình thức này giúp trẻ bước đầu làm
quen với kỹ thuật mới, rèn luyện khả năng quan sát, ghi nhớ và tái hiện hình
ảnh.
1.2.2. Tạo hình theo đề tài
Giáo viên đưa ra một chủ đề cụ thể (ví dụ: gia đình, trường mầm non, con vật,
cây cối…), trẻ dựa vào hiểu biết và trải nghiệm của mình để lựa chọn nội dung
và cách thể hiện. Hình thức này giúp phát triển trí tưởng tượng, khả năng sáng
tạo và tư duy cá nhân của trẻ.
1.2.3. Tạo hình theo ý thích
Trẻ hoàn toàn tự do lựa chọn đề tài, chất liệu và cách thể hiện theo hứng thú
cá nhân. Đây là hình thức thể hiện rõ nhất cá tính sáng tạo, cảm xúc và thế
giới nội tâm của trẻ. Giáo viên chỉ đóng vai trò quan sát, khuyến khích và hỗ
trợ khi cần thiết.
1.3. Cấu trúc một giờ học
1.3.1. Ổn định – Gây hứng thú
Giáo viên sử dụng các hình thức như bài hát, câu chuyện, trò chơi hoặc tình
huống gợi mở nhằm thu hút sự chú ý, tạo tâm thế tích cực và kích thích hứng thú
tham gia hoạt động của trẻ.
1.3.2. Quan sát – Đàm thoại
Trẻ được quan sát vật mẫu, tranh mẫu hoặc trao đổi về nội dung đề tài. Giáo
viên đặt câu hỏi gợi mở để trẻ nhận xét về hình dáng, màu sắc, bố cục và ý
tưởng, từ đó hình thành định hướng cho sản phẩm của mình.
1.3.3. Trẻ thực hiện
Trẻ tiến hành hoạt động tạo hình theo yêu cầu. Giáo viên quan sát, hỗ trợ cá
nhân, gợi ý nhẹ nhàng nhằm phát huy khả năng sáng tạo, tránh áp đặt hoặc làm
thay trẻ.
1.3.4. Trưng bày và nhận xét sản phẩm
Sản phẩm của trẻ được trưng bày để cả lớp cùng quan sát. Trẻ được khuyến khích
tự nhận xét bài của mình và của bạn. Giáo viên nhận xét mang tính tích cực, ghi
nhận sự cố gắng, ý tưởng và nét riêng của từng trẻ, đồng thời gợi mở hướng phát
triển cho lần sau.
2. Hoạt động tạo hình trong giờ chơi
ở các góc (Góc Nghệ thuật)
2.1. Đặc điểm
2.1.1. Tính tự nguyện và tự do
Trẻ tham gia hoạt động tạo hình tại góc nghệ thuật hoàn toàn dựa trên nhu cầu
và hứng thú cá nhân, không bị ép buộc về thời gian hay sản phẩm. Trẻ có thể chủ
động lựa chọn nội dung, vật liệu và cách thể hiện theo ý thích. Điều này giúp
trẻ phát triển tính tự lập, sự tự tin và khả năng biểu đạt cảm xúc cá nhân.
2.1.2. Không gian mở
Góc nghệ thuật được tổ chức như một không gian mở với các học liệu phong phú,
dễ tiếp cận. Các vật liệu như giấy, màu, đất nặn, phế liệu, vật liệu thiên
nhiên được sắp xếp khoa học, khuyến khích trẻ khám phá và sáng tạo. Không gian
này mang tính gợi mở, kích thích trí tưởng tượng và khả năng thử nghiệm của
trẻ.
2.1.3. Nhịp độ cá nhân
Mỗi trẻ có tốc độ và cách thức tham gia khác nhau. Có trẻ làm việc tỉ mỉ trong
thời gian dài, có trẻ thay đổi hoạt động linh hoạt. Việc tôn trọng nhịp độ cá
nhân giúp trẻ phát triển khả năng tập trung, tư duy độc lập và tránh áp lực so
sánh.
2.2. Vai trò của giáo viên
2.2.1. Chuẩn bị và làm mới học liệu
Giáo viên cần chuẩn bị đa dạng vật liệu tạo hình phù hợp với chủ đề và độ tuổi.
Học liệu cần được thay đổi thường xuyên nhằm tạo hứng thú mới cho trẻ. Việc bổ
sung vật liệu theo chủ đề (thiên nhiên, giao thông, lễ hội…) giúp trẻ có thêm
trải nghiệm phong phú.
2.2.2. Quan sát và phát hiện
Giáo viên quan sát quá trình trẻ hoạt động để nhận biết khả năng, sở thích và
nhu cầu của từng trẻ. Từ đó có thể phát hiện năng khiếu, hỗ trợ kịp thời về kỹ
thuật hoặc định hướng phát triển phù hợp cho từng cá nhân.
2.2.3. Kết nối giờ học và giờ chơi
Giáo viên đóng vai trò cầu nối giữa hoạt động học có chủ đích và hoạt động góc.
Những kiến thức, kỹ năng đã học được vận dụng và phát triển thêm trong giờ
chơi. Đồng thời, giáo viên khuyến khích trẻ hoàn thiện các sản phẩm còn dang dở
hoặc mở rộng ý tưởng đã có.
2.3. Tổ chức các khu trong góc nghệ
thuật
2.3.1. Khu vực ướt
Dành cho các hoạt động sử dụng màu nước, pha màu hoặc vẽ trên giá. Khu vực này
cần bố trí gần nguồn nước hoặc có khay lót để đảm bảo vệ sinh.
2.3.2. Khu vực khô
Dành cho hoạt động vẽ bằng bút sáp, bút màu, cắt dán giấy. Đây là khu vực phổ
biến, dễ tổ chức và phù hợp với nhiều độ tuổi.
2.3.3. Khu vực khối
Dành cho hoạt động nặn đất, tạo hình 3D từ phế liệu hoặc vật liệu thiên nhiên.
Khu vực này giúp trẻ phát triển tư duy không gian và khả năng tạo hình khối.
2.3.4. Khu vực trưng bày tạm thời
Nơi trẻ đặt các sản phẩm đang làm dở hoặc đã hoàn thành. Điều này giúp trẻ có
thể tiếp tục sáng tạo ở những lần sau và hình thành ý thức giữ gìn sản phẩm.
2.4. Lưu ý sư phạm
Giáo viên cần tôn trọng sự sáng tạo
cá nhân của trẻ, tránh áp đặt cách làm hoặc yêu cầu sản phẩm giống nhau.
Không nên can thiệp quá sâu vào quá trình hoạt động của trẻ, chỉ hỗ trợ khi cần
thiết.
Khuyến khích trẻ thử nghiệm, chấp nhận sai sót như một phần của quá trình học
tập.
Tạo môi trường an toàn, sạch sẽ và thân thiện để trẻ yên tâm sáng tạo.
Thường xuyên động viên, ghi nhận nỗ lực của trẻ thay vì chỉ đánh giá kết quả
sản phẩm.
3. Hoạt động tạo hình mọi lúc mọi
nơi (Tích hợp)
3.1. Dạo chơi ngoài trời
3.1.1. Vẽ bằng phấn
Trẻ sử dụng phấn để vẽ trên sân trường, nền gạch hoặc bảng ngoài trời. Hoạt
động này giúp phát triển vận động thô, khả năng điều khiển cánh tay và tạo ra
những hình ảnh có kích thước lớn mà trong lớp học khó thực hiện.
3.1.2. Tạo hình từ vật liệu thiên
nhiên
Trẻ thu nhặt lá cây, cành cây, sỏi, hoa khô… để xếp hình hoặc tạo thành sản
phẩm nghệ thuật. Hoạt động này giúp trẻ gắn kết với thiên nhiên, phát triển trí
tưởng tượng và ý thức bảo vệ môi trường.
3.1.3. Trải nghiệm cảm giác
Trẻ tham gia các hoạt động như in dấu chân trên cát, dùng nước vẽ lên mặt đất,
in lá cây… Qua đó trẻ cảm nhận được sự thay đổi của chất liệu, nhiệt độ và bề
mặt, góp phần phát triển giác quan.
3.2. Hoạt động chiều
3.2.1. Tăng kết nối cảm xúc
Trẻ thực hiện các sản phẩm mang ý nghĩa tình cảm như làm thiệp, gấp hoa, vẽ
tranh tặng người thân. Hoạt động này giúp trẻ biết thể hiện tình cảm và hiểu ý
nghĩa của việc sáng tạo nghệ thuật trong đời sống.
3.2.2. Trang trí môi trường
Trẻ tham gia cắt dán, trang trí lớp học theo các dịp lễ như Tết, Trung thu,
Noel… Qua đó trẻ cảm thấy mình là một phần của môi trường sống và có trách
nhiệm làm đẹp không gian xung quanh.
3.3. Tích hợp liên môn
3.3.1. Tích hợp với Toán học
Trẻ tạo hình các khối hình (tròn, vuông, trụ…) hoặc cắt dán theo số lượng yêu
cầu. Điều này giúp trẻ hiểu khái niệm toán học thông qua trải nghiệm trực quan.
3.3.2. Tích hợp với Văn học
Sau khi nghe kể chuyện hoặc đọc thơ, trẻ vẽ lại nhân vật, bối cảnh hoặc sáng
tạo thêm tình huống mới. Hoạt động này giúp phát triển trí tưởng tượng và khả
năng diễn đạt bằng hình ảnh.
3.3.3. Tích hợp với Khoa học
Trẻ vẽ lại quá trình phát triển của cây, in hình từ lá hoặc quan sát cấu trúc
tự nhiên qua hoạt động tạo hình. Qua đó trẻ hình thành tư duy quan sát và khám
phá khoa học.
3.4. Lưu ý sư phạm
Hoạt động tích hợp cần diễn ra nhẹ
nhàng, không làm mất đi mục tiêu chính của môn học.
Giáo viên cần linh hoạt tận dụng các tình huống thực tế để gợi mở hoạt động tạo
hình.
Không yêu cầu sản phẩm hoàn thiện cao mà chú trọng trải nghiệm và quá trình của
trẻ.
Đảm bảo an toàn khi sử dụng vật liệu ngoài trời hoặc vật liệu tự nhiên.
Khuyến khích trẻ tự do sáng tạo và thể hiện ý tưởng cá nhân trong mọi hoàn
cảnh.
4. Tổ chức hoạt động tạo hình theo
dự án
4.1. Đặc điểm
4.1.1. Tính hệ thống
Hoạt động tạo hình theo dự án là sự kết hợp của nhiều kỹ năng như vẽ, nặn, cắt,
dán và lắp ghép trong cùng một chủ đề thống nhất. Trẻ không thực hiện các sản
phẩm rời rạc mà tham gia vào một quá trình liên kết, trong đó mỗi hoạt động đều
góp phần vào sản phẩm chung.
4.1.2. Tính thời gian
Khác với giờ học thông thường, hoạt động theo dự án kéo dài trong nhiều buổi
(từ vài ngày đến vài tuần). Điều này giúp trẻ có thời gian suy nghĩ, thử
nghiệm, chỉnh sửa và hoàn thiện sản phẩm một cách sâu sắc hơn.
4.1.3. Sản phẩm chung
Kết quả của dự án thường là một sản phẩm tập thể như sa bàn, mô hình, triển lãm
hoặc không gian nghệ thuật. Mỗi trẻ đóng góp một phần nhỏ, tạo nên thành quả
chung, qua đó hình thành tinh thần trách nhiệm và gắn kết tập thể.
4.2. Tiến trình thực hiện
4.2.1. Buổi 1: Khám phá và thiết kế
Giáo viên tổ chức cho trẻ quan sát, thảo luận về chủ đề dự án thông qua hình
ảnh, video hoặc trải nghiệm thực tế. Trẻ nêu ý tưởng, trao đổi và vẽ phác thảo
thiết kế ban đầu. Đây là bước hình thành ý tưởng và định hướng sản phẩm.
4.2.2. Buổi 2: Tạo hình 3D
Trẻ sử dụng các vật liệu như hộp giấy, bìa carton, chai nhựa… để tạo cấu trúc
chính của sản phẩm. Hoạt động này giúp trẻ phát triển tư duy không gian, kỹ
năng lắp ghép và hiểu về tính vững chắc của hình khối.
4.2.3. Buổi 3: Sáng tạo chi tiết
Trẻ bổ sung các chi tiết nhỏ như cây cối, con người, phương tiện… bằng nhiều
chất liệu khác nhau. Đây là giai đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ, giúp trẻ phát triển vận
động tinh và khả năng sáng tạo.
4.2.4. Buổi 4: Lắp ghép và thuyết trình
Các sản phẩm riêng lẻ được ghép lại thành một tổng thể hoàn chỉnh. Trẻ tham gia
giới thiệu, trình bày ý tưởng và phần việc của mình. Hoạt động này giúp trẻ rèn
luyện khả năng giao tiếp và tự tin thể hiện bản thân.
4.3. Giá trị giáo dục
4.3.1. Kỹ năng hợp tác
Trẻ học cách làm việc nhóm, phân công nhiệm vụ, chia sẻ vật liệu và hỗ trợ lẫn
nhau để hoàn thành mục tiêu chung.
4.3.2. Tư duy logic
Trong quá trình thực hiện, trẻ phải suy nghĩ cách giải quyết vấn đề như làm thế
nào để sản phẩm đứng vững, cách kết nối các bộ phận… Qua đó phát triển tư duy
logic và khả năng giải quyết vấn đề.
4.3.3. Kiên trì và trách nhiệm
Dự án kéo dài nhiều buổi giúp trẻ rèn luyện tính kiên trì, không bỏ cuộc giữa
chừng và có trách nhiệm với phần việc của mình.
4.3.4. Kết nối thực tế
Chủ đề dự án thường gắn với đời sống như thành phố, môi trường, gia đình… giúp
trẻ hiểu và liên hệ kiến thức với thực tế xung quanh.
4.4. Lưu ý sư phạm
Giáo viên cần đóng vai trò hướng
dẫn, hỗ trợ thay vì làm thay cho trẻ.
Không áp đặt sản phẩm phải hoàn hảo, tôn trọng ý tưởng và cách thể hiện riêng
của trẻ.
Đảm bảo an toàn khi s
5. Hình thức trưng bày và triển lãm
sản phẩm
5.1. Ý nghĩa
5.1.1. Ghi nhận nỗ lực
Việc trưng bày sản phẩm giúp trẻ cảm nhận được sự ghi nhận đối với công sức và
ý tưởng của mình. Trẻ sẽ tự hào khi thấy sản phẩm được đặt ở vị trí trang trọng
trong lớp hoặc trong trường.
5.1.2. Học hỏi lẫn nhau
Thông qua việc quan sát sản phẩm của bạn, trẻ học được cách phối màu, bố cục và
cách thể hiện ý tưởng khác nhau. Điều này góp phần phát triển tư duy thẩm mỹ và
khả năng sáng tạo.
5.1.3. Kết nối gia đình
Triển lãm sản phẩm giúp phụ huynh hiểu hơn về quá trình học tập và sự tiến bộ
của trẻ. Đây là cầu nối quan trọng giữa nhà trường và gia đình trong giáo dục
trẻ.
5.2. Các hình thức triển lãm
5.2.1. Góc sản phẩm tại lớp
Sử dụng bảng ghim, dây treo hoặc giá đỡ để trưng bày sản phẩm ngay trong lớp
học. Trẻ có thể quan sát và tương tác với sản phẩm mỗi ngày.
5.2.2. Bảo tàng của bé
Tổ chức một khu vực chung trong trường như hành lang hoặc sảnh để trưng bày các
sản phẩm tiêu biểu. Không gian này tạo cảm giác chuyên nghiệp và nâng cao giá
trị sản phẩm của trẻ.
5.2.3. Triển lãm theo dự án
Trưng bày các sản phẩm lớn như mô hình, sa bàn kèm theo hình ảnh quá trình thực
hiện. Hình thức này giúp thể hiện rõ quá trình sáng tạo và làm việc nhóm của
trẻ.
5.2.4. Triển lãm số (Digital
Gallery)
Chụp ảnh sản phẩm và chia sẻ qua các nền tảng trực tuyến hoặc trình chiếu trên
màn hình lớp. Cách này giúp lưu trữ lâu dài và dễ dàng tiếp cận đối với phụ
huynh.
5.3. Phương pháp nhận xét sản phẩm
5.3.1. Trẻ tự nhận xét
Giáo viên khuyến khích trẻ tự nói về sản phẩm của mình, như lý do chọn màu sắc,
nội dung thể hiện hoặc chi tiết yêu thích. Điều này giúp trẻ phát triển khả
năng diễn đạt và tự đánh giá.
5.3.2. Nhận xét chéo
Trẻ quan sát và nhận xét sản phẩm của bạn dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Qua
đó, trẻ học cách lắng nghe, tôn trọng ý kiến và học hỏi từ người khác.
5.3.3. Giáo viên tổng kết
Giáo viên đưa ra nhận xét mang tính khích lệ, nhấn mạnh vào sự cố gắng và ý
tưởng sáng tạo của trẻ, đồng thời gợi mở hướng phát triển cho lần sau.
5.4. Bí quyết triển lãm hiệu quả
5.4.1. Trưng bày toàn bộ sản phẩm
Không chỉ lựa chọn những sản phẩm đẹp mà cần trưng bày sản phẩm của tất cả trẻ,
giúp mỗi trẻ đều cảm thấy được tôn trọng và ghi nhận.
5.4.2. Ghi chú lời trẻ
Ghi lại lời mô tả ngắn của trẻ về sản phẩm và đặt cạnh tác phẩm. Điều này giúp
người xem hiểu rõ ý tưởng và cảm xúc của trẻ.
5.4.3. Thay đổi thường xuyên
Cập nhật sản phẩm theo chủ đề và thời gian để tạo sự mới mẻ, giữ hứng thú cho
trẻ và làm sinh động không gian lớp học.