VIDEO: DẠY HỌC MỸ THUẬT THEO CTGDPT 2018
1. Nội dung dạy học Mỹ thuật theo CTGDPT 2018: Phân tích cấu trúc, mục tiêu và mạch nội dung của Bộ Sách giáo khoa Mỹ thuật (Cấp Tiểu học)
1.1. Mục tiêu cốt lõi của môn Mỹ
thuật Tiểu học theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018
1.1.1. Quan điểm
xây dựng mục tiêu môn Mỹ thuật trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018
Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 được xây dựng
theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học, đánh dấu sự chuyển
đổi từ mô hình giáo dục chú trọng truyền thụ kiến thức sang mô hình giáo dục
phát triển toàn diện con người. Trong bối cảnh đó, môn Mỹ thuật không còn được
xem là môn học thiên về rèn luyện kỹ năng vẽ đơn thuần mà trở thành một lĩnh
vực giáo dục góp phần hình thành nhân cách, phát triển tư duy sáng tạo, bồi
dưỡng cảm xúc thẩm mỹ và năng lực ứng dụng nghệ thuật vào cuộc sống.
Quan điểm giáo dục mới xác định mọi học sinh đều có
khả năng cảm thụ và sáng tạo nghệ thuật ở những mức độ khác nhau. Vì vậy, mục
tiêu của môn Mỹ thuật không hướng tới việc đào tạo họa sĩ chuyên nghiệp mà nhằm
giúp học sinh phát triển năng lực thẩm mỹ, biết cảm nhận cái đẹp, sáng tạo cái
đẹp và vận dụng cái đẹp trong học tập cũng như trong đời sống hằng ngày.
Môn Mỹ thuật đồng thời tạo điều kiện cho học sinh được
trải nghiệm, khám phá, thể hiện bản thân và giao tiếp thông qua ngôn ngữ hình
ảnh. Thông qua các hoạt động quan sát, thực hành, sáng tạo và chia sẻ sản phẩm
nghệ thuật, học sinh từng bước hình thành những phẩm chất và năng lực cần thiết
của công dân trong xã hội hiện đại.
1.1.2. Mục tiêu
phát triển phẩm chất cho học sinh
Mỹ thuật là môn học có nhiều lợi thế trong việc giáo
dục phẩm chất cho học sinh tiểu học. Thông qua các hoạt động học tập và trải
nghiệm nghệ thuật, học sinh được bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên, yêu con người,
yêu quê hương đất nước và trân trọng các giá trị văn hóa dân tộc.
Quá trình sáng tạo nghệ thuật giúp học sinh hình thành
tính chăm chỉ, kiên trì và trách nhiệm trong công việc. Để hoàn thành một sản
phẩm mỹ thuật, các em phải trải qua nhiều công đoạn từ quan sát, tìm ý tưởng,
phác thảo đến hoàn thiện sản phẩm. Điều này góp phần rèn luyện ý thức làm việc
nghiêm túc và khả năng vượt qua khó khăn.
Bên cạnh đó, việc tham gia các hoạt động nhóm, triển
lãm và đánh giá sản phẩm giúp học sinh biết tôn trọng sự khác biệt, biết lắng
nghe ý kiến của người khác và xây dựng tinh thần hợp tác trong học tập. Đây là
những phẩm chất quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của người học trong
thế kỷ XXI.
1.1.3. Mục tiêu
phát triển năng lực thẩm mỹ
Năng lực thẩm mỹ là mục tiêu trọng tâm của môn Mỹ
thuật ở cấp Tiểu học. Năng lực này được hình thành và phát triển thông qua quá
trình học sinh quan sát, cảm nhận, sáng tạo và đánh giá các sản phẩm nghệ
thuật.
Trước hết, học sinh được phát triển khả năng quan sát
và nhận thức thẩm mỹ. Các em học cách nhận biết hình dạng, màu sắc, đường nét,
bố cục và các yếu tố tạo hình trong tự nhiên, trong môi trường sống cũng như
trong các tác phẩm nghệ thuật. Từ đó, học sinh từng bước hình thành khả năng
cảm nhận vẻ đẹp và nhận biết giá trị thẩm mỹ của sự vật, hiện tượng xung quanh.
Tiếp theo, học sinh được phát triển năng lực sáng tạo
và ứng dụng thẩm mỹ thông qua các hoạt động vẽ tranh, nặn tạo hình, cắt dán,
thiết kế sản phẩm thủ công và mỹ thuật ứng dụng. Các em biết vận dụng những
kiến thức, kỹ năng đã học để tạo ra các sản phẩm mang dấu ấn cá nhân và có giá
trị sử dụng trong cuộc sống.
Song song với quá trình sáng tạo, học sinh còn được rèn
luyện năng lực phân tích và đánh giá thẩm mỹ. Các em biết trình bày ý tưởng
nghệ thuật, biết chia sẻ cảm nhận về sản phẩm của bản thân và của bạn bè, đồng
thời biết đưa ra những nhận xét mang tính xây dựng dựa trên các tiêu chí phù
hợp.
1.1.4. Mục tiêu
phát triển năng lực sáng tạo
Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, sáng tạo
được xem là một trong những năng lực cốt lõi cần hình thành cho người học. Môn
Mỹ thuật có vai trò đặc biệt trong việc nuôi dưỡng và phát triển năng lực sáng
tạo thông qua các hoạt động tạo hình đa dạng.
Học sinh được khuyến khích đưa ra ý tưởng mới, tìm
kiếm nhiều phương án thể hiện khác nhau và mạnh dạn thể hiện suy nghĩ, cảm xúc
cá nhân bằng ngôn ngữ nghệ thuật. Các em được tự do lựa chọn hình thức biểu
đạt, chất liệu và cách thức thực hiện sản phẩm phù hợp với khả năng và sở thích
của bản thân.
Thông qua quá trình sáng tạo nghệ thuật, học sinh học
được cách giải quyết vấn đề, đưa ra quyết định và thích ứng với những tình
huống mới phát sinh trong quá trình thực hành. Đây là nền tảng quan trọng để
hình thành tư duy đổi mới và khả năng sáng tạo trong các lĩnh vực học tập cũng
như trong cuộc sống sau này.
1.1.5. Mục tiêu
phát triển năng lực ứng dụng nghệ thuật vào đời sống
Một trong những điểm mới của Chương trình Giáo dục phổ
thông 2018 là tăng cường tính thực tiễn của môn học. Theo đó, kiến thức và kỹ
năng mỹ thuật không chỉ dừng lại trong phạm vi lớp học mà còn được vận dụng vào
các hoạt động thực tiễn.
Học sinh được hướng dẫn áp dụng các nguyên lý thẩm mỹ
vào việc trang trí lớp học, góc học tập, thiết kế đồ dùng cá nhân, làm đồ chơi,
quà tặng hoặc các sản phẩm phục vụ sinh hoạt hằng ngày. Qua đó, các em nhận
thức được vai trò của mỹ thuật trong cuộc sống và biết sử dụng nghệ thuật như
một công cụ để cải thiện môi trường sống của mình.
Việc gắn kết hoạt động mỹ thuật với các vấn đề thực
tiễn còn giúp học sinh hình thành ý thức bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả
vật liệu tái chế và phát triển lối sống văn minh, thân thiện với thiên nhiên.
1.1.6. Mục tiêu
giáo dục văn hóa và bản sắc dân tộc
Môn Mỹ thuật Tiểu học góp phần quan trọng trong việc
giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh. Thông qua việc tìm hiểu các
loại hình mỹ thuật dân gian, mỹ thuật truyền thống, di sản văn hóa và các tác
phẩm nghệ thuật tiêu biểu của Việt Nam, học sinh được bồi dưỡng niềm tự hào dân
tộc và ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa quê hương.
Các chủ đề học tập về lễ hội truyền thống, làng nghề
thủ công, tranh dân gian, kiến trúc cổ và nghệ thuật trang trí dân tộc giúp học
sinh hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa của đất nước. Đồng thời, các em cũng được
mở rộng hiểu biết về nghệ thuật thế giới, từ đó hình thành thái độ tôn trọng sự
đa dạng văn hóa và tinh thần hội nhập quốc tế.
1.1.7. Ý nghĩa của
mục tiêu môn Mỹ thuật trong giáo dục tiểu học
Việc xác định đúng mục tiêu môn Mỹ thuật theo Chương
trình Giáo dục phổ thông 2018 có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình tổ chức
dạy học ở nhà trường tiểu học. Mục tiêu này định hướng cho giáo viên lựa chọn
nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học phù hợp với yêu cầu phát
triển phẩm chất và năng lực của học sinh.
Thông qua các hoạt động mỹ thuật, học sinh không chỉ
được trang bị kiến thức và kỹ năng nghệ thuật mà còn được phát triển tư duy
sáng tạo, khả năng giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề và thích ứng với cuộc
sống hiện đại. Đây chính là nền tảng để hình thành những công dân có năng lực,
nhân văn, sáng tạo và có trách nhiệm đối với cộng đồng trong tương lai.
1.2. Phân tích cấu trúc hệ thống của Bộ sách giáo khoa
Mỹ thuật Kết nối tri thức với cuộc sống (Từ lớp 1 đến lớp 5)
1.2.1.
Khái quát về bộ sách giáo khoa Mỹ thuật Kết nối tri thức với cuộc sống
Bộ sách giáo khoa Mỹ thuật Kết nối
tri thức với cuộc sống được biên soạn theo định hướng phát triển phẩm chất và
năng lực của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Nội dung sách được xây dựng
theo nguyên tắc kế thừa, phát triển liên tục từ lớp 1 đến lớp 5, bảo đảm tính
đồng tâm, mở rộng và nâng cao dần về kiến thức, kỹ năng cũng như yêu cầu cần
đạt.
Khác với chương trình Mỹ thuật trước
đây chủ yếu tập trung vào các bài học riêng lẻ về vẽ tranh, vẽ trang trí hoặc
thường thức mỹ thuật, bộ sách mới được thiết kế theo các chủ đề học tập tích
hợp. Mỗi chủ đề tạo cơ hội cho học sinh được quan sát, trải nghiệm, thực hành,
sáng tạo và chia sẻ sản phẩm trong những bối cảnh gần gũi với cuộc sống.
Quan điểm xuyên suốt của bộ sách là
đưa nghệ thuật đến gần với đời sống hằng ngày, giúp học sinh nhận thức được vai
trò của mỹ thuật trong học tập, lao động, vui chơi và sinh hoạt cộng đồng.
Thông qua các hoạt động khám phá và sáng tạo nghệ thuật, học sinh từng bước
hình thành năng lực thẩm mỹ, năng lực giao tiếp, hợp tác và giải quyết vấn đề.
1.2.2.
Nguyên tắc xây dựng cấu trúc nội dung từ lớp 1 đến lớp 5
Cấu trúc nội dung của bộ sách được
xây dựng theo nguyên tắc phát triển năng lực từ đơn giản đến phức tạp, từ trực
quan đến tư duy sáng tạo và từ trải nghiệm cá nhân đến kết nối cộng đồng.
Ở các lớp đầu cấp, học sinh được làm
quen với những yếu tố tạo hình cơ bản như đường nét, hình dạng, màu sắc và chất
cảm thông qua các hoạt động quan sát, nhận biết và thực hành đơn giản. Từ lớp 3
trở đi, học sinh được tiếp cận với những yêu cầu cao hơn về bố cục, tạo hình
không gian, thiết kế sản phẩm và vận dụng nghệ thuật vào thực tiễn. Đến lớp 5,
học sinh có khả năng thực hiện các dự án sáng tạo nhỏ, biết kết hợp nhiều kỹ
năng tạo hình và bước đầu hình thành tư duy thiết kế.
Toàn bộ hệ thống chủ đề được tổ chức
theo hướng mở, tạo điều kiện để giáo viên linh hoạt lựa chọn phương pháp dạy
học phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường và địa phương.
1.2.3.
Cấu trúc chung của một chủ đề trong sách giáo khoa Mỹ thuật
Mặc dù nội dung cụ thể ở mỗi lớp có
sự khác nhau, song các chủ đề trong bộ sách đều được thiết kế theo một cấu trúc
thống nhất nhằm đảm bảo tính logic trong quá trình học tập.
Mỗi chủ đề thường được triển khai
qua bốn giai đoạn cơ bản.
Khám
phá
Đây là giai đoạn khởi động nhằm tạo
hứng thú học tập cho học sinh. Giáo viên tổ chức cho học sinh quan sát hình
ảnh, video, đồ vật thực tế hoặc tham gia các trò chơi khám phá để hình thành
nhận thức ban đầu về nội dung bài học.
Thông qua hoạt động này, học sinh
được kích thích trí tò mò, được đặt câu hỏi và chia sẻ những hiểu biết, kinh
nghiệm cá nhân liên quan đến chủ đề học tập.
Kiến
tạo kiến thức – kỹ năng
Sau khi được tiếp cận với chủ đề,
học sinh bắt đầu tìm hiểu các yếu tố mỹ thuật cần thiết như hình khối, màu sắc,
bố cục, chất liệu và kỹ thuật tạo hình.
Giáo viên hướng dẫn học sinh nhận
biết đặc điểm của đối tượng, phân tích các sản phẩm mẫu và từng bước hình thành
kiến thức, kỹ năng nền tảng để chuẩn bị cho hoạt động sáng tạo.
Luyện
tập – sáng tạo
Đây là hoạt động trung tâm của mỗi
chủ đề. Học sinh vận dụng kiến thức và kỹ năng đã học để tạo ra sản phẩm nghệ
thuật theo ý tưởng cá nhân hoặc theo nhóm.
Quá trình thực hành khuyến khích học
sinh phát huy trí tưởng tượng, khả năng sáng tạo và tư duy giải quyết vấn đề.
Giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, hỗ trợ và tạo điều kiện để học sinh
thể hiện bản thân.
Phân
tích – đánh giá – vận dụng
Ở giai đoạn cuối, học sinh giới
thiệu sản phẩm, chia sẻ ý tưởng sáng tạo và tham gia nhận xét, đánh giá sản
phẩm của bản thân cũng như của bạn học.
Hoạt động này giúp học sinh phát
triển khả năng giao tiếp nghệ thuật, kỹ năng phản biện và năng lực tự đánh giá.
Đồng thời, học sinh được định hướng vận dụng kiến thức mỹ thuật vào các tình
huống thực tiễn trong cuộc sống.
1.2.4.
Hệ thống nội dung theo từng giai đoạn phát triển
Giai
đoạn lớp 1 và lớp 2
Đây là giai đoạn hình thành những
năng lực mỹ thuật ban đầu. Nội dung tập trung vào việc giúp học sinh nhận biết
thế giới thông qua hình ảnh, màu sắc và các hoạt động tạo hình đơn giản.
Các chủ đề thường xoay quanh gia
đình, trường học, thiên nhiên, đồ vật quen thuộc và các hoạt động vui chơi hằng
ngày. Học sinh được làm quen với kỹ thuật vẽ, tô màu, cắt dán, in hình và tạo
hình đơn giản bằng các vật liệu dễ tìm.
Mục tiêu trọng tâm của giai đoạn này
là hình thành hứng thú học tập, phát triển khả năng quan sát và tạo cơ hội cho
học sinh thể hiện cảm xúc cá nhân thông qua sản phẩm mỹ thuật.
Giai
đoạn lớp 3
Lớp 3 được xem là giai đoạn chuyển
tiếp từ nhận biết sang vận dụng kiến thức mỹ thuật. Học sinh bắt đầu hiểu rõ
hơn về bố cục, tỷ lệ, không gian và mối quan hệ giữa các yếu tố tạo hình.
Các hoạt động học tập được mở rộng
theo hướng tăng cường trải nghiệm, kết hợp nhiều kỹ thuật tạo hình khác nhau và
bước đầu tiếp cận mỹ thuật ứng dụng.
Thông qua các chủ đề học tập, học
sinh được rèn luyện khả năng làm việc nhóm, trao đổi ý tưởng và tham gia các
hoạt động sáng tạo tập thể.
Giai
đoạn lớp 4 và lớp 5
Đây là giai đoạn phát triển năng lực
mỹ thuật ở mức cao hơn. Nội dung học tập không chỉ dừng lại ở việc tạo ra sản
phẩm đẹp mà còn hướng đến việc giải quyết các vấn đề thực tiễn thông qua nghệ
thuật.
Học sinh được tiếp cận nhiều hoạt
động thiết kế, sáng tạo sản phẩm ứng dụng, xây dựng dự án nghệ thuật nhỏ, tìm
hiểu di sản văn hóa và kết nối mỹ thuật với các lĩnh vực học tập khác.
Năng lực thẩm mỹ, tư duy sáng tạo,
kỹ năng hợp tác và khả năng trình bày ý tưởng được phát triển một cách toàn
diện, tạo nền tảng cho việc học tập ở bậc trung học cơ sở.
1.2.5.
Các mạch nội dung xuyên suốt trong bộ sách
Bộ sách được xây dựng dựa trên sự
kết hợp hài hòa giữa các mạch nội dung lớn của môn Mỹ thuật.
Mạch quan sát và nhận thức thẩm mỹ
giúp học sinh phát triển khả năng cảm nhận vẻ đẹp trong thiên nhiên, cuộc sống
và nghệ thuật.
Mạch sáng tạo và ứng dụng thẩm mỹ
giúp học sinh biết vận dụng kiến thức mỹ thuật để tạo ra các sản phẩm mang giá
trị thẩm mỹ và giá trị sử dụng.
Mạch phân tích và đánh giá thẩm mỹ
giúp học sinh hình thành khả năng nhận xét, trao đổi và đánh giá sản phẩm nghệ
thuật trên cơ sở tôn trọng sự khác biệt và đề cao tính sáng tạo.
Ba mạch nội dung này được tích hợp
xuyên suốt trong tất cả các chủ đề từ lớp 1 đến lớp 5 nhằm đảm bảo sự phát
triển liên tục của năng lực mỹ thuật.
1.2.6.
Tính kế thừa và phát triển của hệ thống sách giáo khoa
Một trong những ưu điểm nổi bật của
bộ sách là tính kế thừa và phát triển rõ rệt giữa các lớp học. Những kiến thức
và kỹ năng được hình thành ở lớp dưới sẽ tiếp tục được mở rộng, nâng cao ở lớp
trên.
Ví dụ, kỹ năng nhận biết màu sắc ở
lớp 1 được phát triển thành kỹ năng phối hợp màu sắc ở lớp 3 và trở thành khả
năng sử dụng màu sắc có chủ đích trong thiết kế sản phẩm ở lớp 5. Tương tự, kỹ
năng cắt dán đơn giản ở lớp 1 được phát triển thành kỹ năng tạo hình ba chiều,
thiết kế mô hình và thực hiện các dự án mỹ thuật ở các lớp cuối cấp.
Sự phát triển liên tục này giúp học
sinh không bị gián đoạn trong quá trình học tập, đồng thời tạo điều kiện cho
giáo viên tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực một cách hiệu quả.
1.2.7.
Ý nghĩa của việc nắm vững cấu trúc bộ sách đối với giáo viên tiểu học
Việc hiểu rõ cấu trúc hệ thống của
bộ sách giáo khoa Mỹ thuật Kết nối tri thức với cuộc sống có ý nghĩa quan trọng
đối với giáo viên trong quá trình tổ chức dạy học.
Khi nắm vững logic phát triển của
chương trình, giáo viên có thể xác định chính xác mục tiêu bài học, lựa chọn
phương pháp phù hợp và xây dựng các hoạt động học tập đáp ứng yêu cầu cần đạt
của từng lớp học.
Đồng thời, giáo viên có khả năng
thiết kế các hoạt động trải nghiệm, dự án sáng tạo và các hình thức kiểm tra
đánh giá phù hợp với định hướng phát triển phẩm chất, năng lực mà Chương trình
Giáo dục phổ thông 2018 đặt ra. Điều này góp phần nâng cao chất lượng dạy học
Mỹ thuật và phát huy tối đa tiềm năng sáng tạo của học sinh tiểu học.
1.3. Các mạch nội dung chính xuyên
suốt trong chương trình Mỹ thuật Tiểu học (Bộ sách giáo khoa Mỹ thuật Kết nối
tri thức với cuộc sống)
1.3.1.
Vai trò của các mạch nội dung trong chương trình Mỹ thuật Tiểu học
Chương trình Mỹ thuật Tiểu học trong
bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống được thiết kế theo định hướng phát triển
phẩm chất và năng lực người học. Thay vì tổ chức nội dung theo các phân môn
tách biệt như trước đây, chương trình được xây dựng dựa trên các mạch nội dung
xuyên suốt nhằm bảo đảm sự phát triển liên tục của năng lực mỹ thuật từ lớp 1
đến lớp 5.
Các mạch nội dung không tồn tại độc
lập mà có mối quan hệ hữu cơ, hỗ trợ và bổ sung cho nhau trong toàn bộ quá
trình dạy học. Thông qua việc quan sát, cảm nhận, thực hành sáng tạo và đánh
giá sản phẩm mỹ thuật, học sinh từng bước hình thành năng lực thẩm mỹ, năng lực
sáng tạo và khả năng vận dụng nghệ thuật vào đời sống.
Ba mạch nội dung cốt lõi được triển
khai xuyên suốt trong chương trình gồm: Quan sát và nhận thức thẩm mỹ; Sáng tạo
và ứng dụng thẩm mỹ; Phân tích và đánh giá thẩm mỹ. Đây là nền tảng để tổ chức
mọi hoạt động học tập trong môn Mỹ thuật ở cấp Tiểu học.
1.3.2.
Mạch nội dung Quan sát và nhận thức thẩm mỹ
Khái
niệm
Quan sát và nhận thức thẩm mỹ là
mạch nội dung giúp học sinh khám phá, nhận biết và cảm nhận vẻ đẹp trong tự
nhiên, trong cuộc sống và trong các sản phẩm nghệ thuật. Đây là điểm khởi đầu
của mọi hoạt động mỹ thuật bởi mọi sáng tạo nghệ thuật đều bắt nguồn từ quá
trình quan sát và cảm nhận.
Thông qua các hoạt động học tập, học
sinh được hướng dẫn sử dụng các giác quan để nhận biết màu sắc, hình dạng,
đường nét, khối, chất cảm, không gian và các yếu tố tạo hình khác. Quá trình
quan sát không chỉ dừng lại ở việc nhìn thấy mà còn hướng tới khả năng cảm
nhận, liên tưởng và phát hiện giá trị thẩm mỹ của đối tượng.
Nội
dung phát triển theo các lớp học
Ở lớp 1 và lớp 2, học sinh tập trung
nhận biết những yếu tố tạo hình cơ bản như nét, hình, màu sắc và các sự vật
quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày. Các em bước đầu hình thành khả năng quan
sát và mô tả đặc điểm của đối tượng bằng ngôn ngữ đơn giản.
Ở lớp 3, học sinh được mở rộng khả
năng nhận thức về bố cục, hình khối, sự đa dạng của màu sắc và mối quan hệ giữa
các yếu tố tạo hình trong sản phẩm mỹ thuật.
Ở lớp 4 và lớp 5, học sinh bắt đầu
phân tích được vẻ đẹp của các tác phẩm nghệ thuật, các công trình kiến trúc,
sản phẩm thủ công mỹ nghệ và di sản văn hóa. Khả năng cảm thụ thẩm mỹ ngày càng
được phát triển sâu sắc hơn.
Ý
nghĩa giáo dục
Mạch nội dung này giúp học sinh hình
thành khả năng cảm nhận cái đẹp, phát triển tư duy hình tượng và nuôi dưỡng cảm
xúc thẩm mỹ. Đây là cơ sở quan trọng để học sinh có thể sáng tạo và đánh giá
nghệ thuật ở các mức độ cao hơn.
1.3.3.
Mạch nội dung Sáng tạo và ứng dụng thẩm mỹ
Khái
niệm
Sáng tạo và ứng dụng thẩm mỹ là mạch
nội dung trung tâm của chương trình Mỹ thuật Tiểu học. Mạch nội dung này tạo
điều kiện cho học sinh vận dụng những điều đã quan sát, cảm nhận và học tập để
tạo ra các sản phẩm nghệ thuật mang dấu ấn cá nhân.
Thông qua các hoạt động thực hành,
học sinh được trải nghiệm nhiều hình thức tạo hình khác nhau như vẽ, xé dán, in
hình, nặn, lắp ghép, tạo hình ba chiều, thiết kế sản phẩm và thực hiện các dự
án mỹ thuật.
Nội
dung phát triển theo các lớp học
Ở lớp 1 và lớp 2, học sinh chủ yếu
thực hiện các hoạt động tạo hình đơn giản bằng bút màu, giấy màu, đất nặn hoặc
các vật liệu quen thuộc. Mục tiêu trọng tâm là tạo hứng thú học tập và phát
triển khả năng biểu đạt cảm xúc.
Ở lớp 3, học sinh bắt đầu biết kết
hợp nhiều yếu tố tạo hình để xây dựng sản phẩm hoàn chỉnh. Các em được tiếp cận
với nhiều loại vật liệu và kỹ thuật tạo hình đa dạng hơn.
Ở lớp 4 và lớp 5, học sinh có khả
năng thiết kế sản phẩm mỹ thuật ứng dụng, thực hiện các mô hình ba chiều, các
dự án sáng tạo và những sản phẩm có tính thực tiễn cao. Năng lực giải quyết vấn
đề thông qua nghệ thuật được hình thành rõ nét hơn.
Đặc
điểm nổi bật trong bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống
Một trong những điểm nổi bật của bộ
sách là tăng cường hoạt động trải nghiệm sáng tạo gắn với đời sống thực tiễn.
Học sinh không chỉ tạo ra sản phẩm để học tập mà còn được định hướng ứng dụng
mỹ thuật vào trang trí không gian sống, thiết kế đồ dùng học tập, bảo vệ môi
trường và tham gia các hoạt động cộng đồng.
Điều này góp phần biến mỹ thuật trở
thành một công cụ giúp học sinh khám phá thế giới, thể hiện bản thân và giải
quyết những vấn đề gần gũi trong cuộc sống.
1.3.4.
Mạch nội dung Phân tích và đánh giá thẩm mỹ
Khái
niệm
Phân tích và đánh giá thẩm mỹ là
mạch nội dung giúp học sinh hình thành khả năng chia sẻ, trao đổi, nhận xét và
đánh giá các sản phẩm mỹ thuật.
Đây không phải là hoạt động chấm
điểm hay phê bình đơn thuần mà là quá trình học sinh học cách lắng nghe, trình
bày quan điểm và tôn trọng sự khác biệt trong nghệ thuật.
Nội
dung phát triển theo các lớp học
Ở các lớp đầu cấp, học sinh được
hướng dẫn nhận xét sản phẩm dựa trên cảm xúc cá nhân thông qua các câu hỏi đơn
giản như: Em thích điều gì trong bức tranh? Em thấy màu sắc nào nổi bật?
Từ lớp 3 trở lên, học sinh biết nhận
xét dựa trên các yếu tố tạo hình như màu sắc, đường nét, bố cục và chất liệu.
Đến lớp 5, học sinh có khả năng
trình bày ý tưởng sáng tạo của bản thân, phân tích những điểm mạnh trong sản
phẩm và đưa ra những góp ý mang tính xây dựng đối với sản phẩm của bạn học.
Ý
nghĩa giáo dục
Thông qua hoạt động phân tích và
đánh giá, học sinh phát triển năng lực giao tiếp, tư duy phản biện và khả năng
diễn đạt cảm xúc bằng ngôn ngữ nghệ thuật. Đồng thời, các em học được cách tôn
trọng sự đa dạng trong sáng tạo và hình thành văn hóa thưởng thức nghệ thuật
lành mạnh.
1.3.5.
Mối quan hệ giữa ba mạch nội dung
Ba mạch nội dung của chương trình Mỹ
thuật Tiểu học có mối quan hệ chặt chẽ và không thể tách rời.
Quan sát và nhận thức thẩm mỹ là nền
tảng để học sinh tích lũy trải nghiệm và cảm xúc nghệ thuật.
Sáng tạo và ứng dụng thẩm mỹ là quá
trình học sinh chuyển hóa những nhận thức và cảm xúc đó thành các sản phẩm nghệ
thuật cụ thể.
Phân tích và đánh giá thẩm mỹ giúp
học sinh nhìn nhận lại quá trình sáng tạo, hoàn thiện sản phẩm và tiếp tục phát
triển năng lực nghệ thuật của bản thân.
Ba mạch nội dung này tạo thành một
chu trình học tập liên tục: Quan sát – Sáng tạo – Đánh giá. Chu trình đó được
lặp lại ở mọi chủ đề học tập từ lớp 1 đến lớp 5 với mức độ ngày càng cao hơn,
góp phần hình thành năng lực mỹ thuật một cách toàn diện cho học sinh.
1.3.6.
Ý nghĩa của việc tổ chức dạy học theo các mạch nội dung
Việc tổ chức chương trình theo các
mạch nội dung giúp giáo viên dễ dàng thiết kế các hoạt động học tập theo hướng
phát triển năng lực thay vì chỉ truyền thụ kiến thức.
Giáo viên có thể linh hoạt lựa chọn
nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học phù hợp với điều kiện thực
tiễn của địa phương nhưng vẫn bảo đảm đạt được yêu cầu cần đạt của chương
trình.
Đối với học sinh, cách tiếp cận này
tạo ra cơ hội học tập thông qua trải nghiệm, khám phá và sáng tạo. Các em không
chỉ học để biết mà còn học để làm, học để cảm nhận, học để ứng dụng và học để
hoàn thiện bản thân thông qua nghệ thuật.
Nhờ đó, môn Mỹ thuật thực sự trở
thành một môn học góp phần phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực và nhân
cách của học sinh tiểu học trong bối cảnh giáo dục hiện đại.